گوتار

ناڤدارێ كورد: ئەنوەر تۆڤی

ب درێژییا پێنجی سالێن بەراهیێ ژ ژيیێ‌ حكومەتا عیراقێ‌، د ناڤبەرا سالێن 1921ێ هەتا دەسپێكا سالێن هەفتییان دا، گەلەك كەسایەتییێن رەوشەنبیر، نڤیسكار، هونەرمەند، زانا د وارێن جوداجودا دا ل دەڤەرا بەهدینان (پارێزگەها دهۆكێ‌ یا نها) هەلكەتینە و د چەندین واران دا شیانێن خۆ دیاركرینە و خزمەتا گەلێ‌ خۆ كرینە، بەلێ‌ مخابن ئەڤ كەسایەتییە هەرزوو و هێژ د قووناغا زارۆكینیێ‌ یان خویندكاریێ دا ژ دەڤەرێ‌ ڤەقەتیایینە و ل جهێن دوورتر ژ دەڤەرێن خۆ هاتینە نیاسین و شیانێن وان دەركەتینە.

هونەرمەندێ‌ شێوەكار و شانۆكار (ئەنوەر تۆڤی) یەك ژ وان كەسایەتییانە یێن دوور ژ وارێ‌ خۆ د چەند وارەكێن هونەریدا بەردەوامی ب چالاكیێن خۆ دای و بوویە جهێ‌ پەسن و رازیبوونا دەوروبەرێن خۆ و هونه‌رمەندێن دگەلدا كار كری. هونەرمەند ل سالا 1925ێ‌ ل گوندێ‌ بامەرنێ‌ یێ‌ قەزا ئامێدیێ‌ هاتییە سەردنیایێ‌، خواندنا سەرەتایی ل بامەرنێ‌ و ناڤنجی ل مووسلێ‌ خواندینە، خواندنگەها مامۆستایێن گوندان ل رۆستەمیێ‌ یا بەغدا خواندییە، سالا 1945ێ وەك مامۆستا ل گوندێ‌ بیارەیێ‌ دەڤەرا هەورامان هاتییە دامەزراندن، ل بیارە، پێنجوین، بەكرەجۆ مامۆستایەتی كریە هەتا ل باژێری سلێمانیێ‌ بنەجهبوویی ل خواندنگەهێن وێ‌ یێن سەرەتایی و ناڤنجی و ئامادەیی وانەیا وێنە و هونه‌ری دایە قوتابییان و پاشتر بوویە بەرپرسێ چالاكیێن هونه‌ری و دووڤرا ژی پشكێنەر (سەرپەرشت)ێ‌ هونه‌ری ل پەروەردا سلێمانیێ‌.

هێژ قوتابی ل قووناغا دەسپێكی شیانێن وی یێن هونه‌ری دیاربووینە، دەمێ‌ گەهشتییە بەغدا و خواندنگەها مامۆستایان شیانێن وی د وارێ‌ شێوەكاریدا پتر دیاربووینە و كەڤالێن وی بووینە جهێ‌ رازیبوونا مامۆستایێن وی یێن هونه‌ری و شێوەكارێن بەغدا ل وی دەمی،

دەمێ‌ وەك مامۆستا گەهشتییە سلێمانیێ خۆدی ئەزموونەكا هونه‌ری بوو و سروشتێ‌ جوان و سەرنجراكێشێ‌ جهێ‌ زارۆكینییا وی ل بامەرنێ‌ و سالێن بەراهیێ‌ یێن مامۆستاییێ‌ ل هەورامان باندۆرەكا بهێزتر ل سەر شیانێن وی یێن هونه‌ری هەبوو، لەوما بلەز و د دەمەكێ‌ كورت دا نە تنێ‌ وەك شێوەكارەك بەلكی وەك كاریكاتورێست و شانۆكار و دیكۆریستێ‌ شانۆیێ‌ ژی جهێ‌ خۆ د ناڤەندێن هونه‌ریێن سلێمانیێ‌ دا كر، پشكداری د چەندین پێشانگەهێن هونه‌ریدا ل سلێمانیێ‌ و هەولێرێ‌ و بەغدا و جهێ دیدا كر، بەرگێ‌ چەندین پەرتووك و كۆڤارێن ناڤبەرا سالێن پێنجییان هەتا سالێن هەشتییان ب خامەیێ‌ وی هاتینە خەملاندن، د هەمان دەمدا ب خورتی كار د هونه‌رێ‌ شانۆیێ دا كرییە، چ وەك دەرهێنەر چ وەك دیكۆریست،

 بۆ یەكەمین جار د مێژوویێ دا چیرۆكا (مەم و زین)ا ئەحمەدێ‌ خانی و د شانۆگەریەكێ دا ل 23 سباتا 1958ێ‌ بۆ دەمێ‌ 10 رۆژان ل سەر شانۆیا دوا ناڤنجییا سلێمانیێ‌ پێشكەشی خەلكی كرییە، ئەڤ شانۆگەرییە ژ بەرهەڤكرنا (ئەمینی میرزا كەریم) و دەرهێنانا ئەنوەر تۆڤی و نواندنا قوتابیێن دواناڤنجییا ئێڤارییان ل سلێمانیێ‌ بوو.

زێدەباری (مەم و زین)ێ‌  چەندین شانۆگەریێن دیتر دەرئیناینە ژ وانا:

–      عوتەیل، 1956ێ‌

–      ئافرەت و نوشتە، 1956ێ‌

–      تاوان و كۆمەل، 1957ێ‌

–      بلیمەت، 1970ێ‌

–      بازرگانی ڤینیسیا، 1971ێ‌

هەروەسان كارێ‌ دیكۆری بۆ چەندین شانۆگەرییان ئەنجامدایە.

سال ل دووڤ سالێ‌ شیانێن وی یێن هونه‌ری بەرفرەهدبوون و د دەلیڤێن جودا دا خزمەتا هونه‌رێ‌ كوردی دكر، د وارێ‌ كاریكاتۆری دا جهێ‌ تبلێن وی د چەند كۆڤار و رۆژنامەیێن وی سەردەمیدا دیارە، سالا 1973ێ چیرۆكا زارۆكان ب ناڤێ‌ (شێری ساختە) د چەند كاریكاتورەكان دا بەرهەڤكرییە و هەلبەستڤان (كاكەی فەلاح) ئەو كاریكاتورە كرینە هەلبەست و ل سلێمانیی چاپكرییە. زێدەباری ڤان چالاكییان هونه‌رمەندی پشكداری د دیزاین و خەملاندنا بەرگ و ناڤەرۆكا‌ چەندین كۆڤار و پەرتووكێن كوردی دا كرییە.

د هەمان دەم دا بەرەف كارێ‌ دەرئینانێ‌ بۆ كەنالی كوردى یێ‌ تەلەفزیۆنا كەركووكێ‌ چوویە و چەند بەرهەم د ڤی واری دا هەنە ژ وانا دەرهێنانا كلیپێن سترانێن هونه‌رمەند (شەمال سائیب)ی. ل دەسپێكا سالێن حەفتییان ب شیانێن خۆیێن هونه‌ری پەیكەرێ‌ چیایەكی و سویلاڤەكی ل نیڤا یانەیا فەرمانبەرا یا سلێمانیێ‌ چێكرییە و ئەو چیایە بوویە جهێ‌ سەرنجا مێڤانێن خۆیی و بیانیی یێن یانەیێ‌ و چەند یانەیێن بەغدا و جهێن دیتر داخوازا چێكرنا مینا وی چیایی ل نك وان ژی كرییە، بەلی دەلیڤە بۆ هەلنەكەتییە.

د وارێ‌ سیاسی و نەتەوەییدا هێژ هونه‌رمەند قوتابی ل ناڤنجی و خواندنگەها مامۆستایان پەیوەندی ل گەل رێكخستنێن كۆمەلا (هیوا) هەبوونە، ژ دەستپێكا سالێن پێنجییانڤە گەهشتییە رێزێن پارتی دیموكراتی كوردستان و وەك كادرەكێ‌ پێشكەفتیێ‌ پارتی و كادرەكێ‌ یەكێتییا مامۆستایێن كوردستانێ‌ كاركرییە و د ئەنجامێ‌ ڤان چالاكییاندا ل دەستپێكا شۆرشا ئەیلولا 1961ێ‌ هاتییە نەفیكرن بۆ باژێرێ‌ (كوت) و ل وێری ل ژێر زێرەڤانییەكا بەردەوام سازیێن ئەمنیێن دەولەتێ دا بوو، سەرەرای ڤی سەروبەری ل نەفیێ‌ ژی دەست ژ خەباتا خۆیا پارتایەتی نەبەردایە و بەرپرسییا ئێكەتییا مامۆستایێن كوردستانێ‌ ل ژێری و ناڤەراستێ‌ عیراقێ‌ گرتییە دەست،  پشتی چەند سالێن ڤەمانا ب كوتەكی ل كوت زڤریەڤە مالا خۆ ل سلێمانیێ‌ و پشتی پێكهاتنا 11 ئادارا 1970ێ‌ بەرپرسییا پشكا راگەهاندنێ‌ ل لقێ‌ چوارێ‌ پارتی گرتییە دەست.

دناڤبەرا سالێن 1970- 1974ێدا د چەندین وارێن سیاسی و هونه‌ری دا چالاكانە رۆلێ‌ خۆ گێرایە و سالا 1973ێ‌ د چوارچووڤێ‌ شاندێ‌ پارتی و یەكێتییا لاوێن كوردستانێدا پشكداری د ڤیستیڤالا جیهانییا لاوان ل بەرلینێ‌ كرییە، هەژییە بێژین ل سالا 1959ێ‌ ژی هونه‌رمەندی پشكداری د هەمان ڤیستیڤالێدا ل ڤیەنا كربوو.

پشتی دەستپێكرنەڤا شەری ل ئادارا 1974ێ‌ د ناڤبەرا شۆرشا كوردستانێ‌ و حكومەتا عیراقێ دا، ئەو ژی ل گەل سەدان هونه‌رمەند و رەوشەنبیرێن سلێمانیێ‌ گەهشتییە شۆرشێ‌ و ل ئەمانەتا گشتییا رەوشەنبیری و راگەهاندن و لاوان دەست ب كارێ‌ هونه‌ری كرییە و د وێ‌ سالێ دا ل گەل هژمارەكا دی یا هونه‌رمەندان مژویلی بەرهەڤكرنا فلیمەكێ‌ دیكیۆمەنتكاری بوون ل سەر شۆرشێ‌ و خەباتا گەلی كورد و تراژیدیێن ب سەرێ‌ خەلكێ‌ كوردستانێ‌ هاتین، بەلێ‌ نسكۆیا ئادارا 1975ێ‌ ب سەردا هات و فلمی رۆناهی نەدیت.

پشتی شكەستنا شۆرشێ‌ ل ئادارا 1975ێ‌ دزڤریتەڤە سلێمانیێ‌ لێ‌ دەمەك ب سەرڤە نەچوو دهێتەنەفیكرن بۆ باژێرێ‌ سەماوە  ل ژێرییا عیراقێ‌ و پشتی چەند سالەكان ل وێرێ‌ دهێتەخانەنشینكرن، بەلێ‌ ل سەر دهێتەسەپاندن كو دڤێت بمینەتە ئاكنجی ل ژێریێ‌ عیراقی ئەو ژ دمینەتە ل باژێرێ‌ دیوانیێ‌، ل ڤی باژێری هەتا ئاستەكی بنەجه دبیت و دەست ب چالاكیێن خۆیێن هونه‌ری ب تایبەت د وارێ‌ شێوەكاریدا دكەت و ل سەر ئاستێ‌ هەموو عیراقی پشكداریێ‌ د چەند پێشانگەهەكێن شێوەكاریدا دكەت و چەند خەلاتێن ئێكێ‌ وەردگریت. ل دووڤ ئاگادارییا مە دوا پێشانگەها پشكداری تێدا كری پێشانگەها هونه‌رمەندێن كورد بوو ل هەولێرێ‌  سالا 1986ێ‌ كو ب سێ‌ كەڤالان پشكداری تێدا كربوو.

پشتی ژییەكێ‌ درێژ د خزمەتا هونه‌ر و دۆزا رەوایا گەلێ‌ كورددا هونه‌رمەند ئەنوەر تۆڤی ل 25 چریا دویێ‌ 1994ێ‌ ل نەخوشخانەكا بەغدا دچیتە بەر دلوڤانییا خودی و پشتی دو رۆژان د كاودانەكێ‌ سەخت و دژواردا سندریكا وی دگەهیتە سلێمانیێ‌ و ل گۆرستانا شێخ محێ‌ دین ل سلێمانیی د هێتەڤەشارتن.

هەژییە بێژین وەك وەفادری بۆ هونه‌رمەندێن كوردستانێ‌ بەشێ‌ رەوشەنبیری و راگەهاندنا پارتی ل رۆژا 10/9/2025ێ رێورەسمێن رێزلێنانێ‌ بۆ هونه‌رمەندی و بەرهەم و كارێن وی ل هۆڵا ئێكەتییا نڤیسەرێن كورد – تایێ‌ دهۆكێ‌ ئەنجامدان.

 

گۆتارێن پەیوەندیدار

Back to top button
XaniAI Icon پسیار ژ XaniAI بکە