ئەڤ قەوارە و هەرێما ئەم تێدا دژین، بەرهەمێ ڕێکەفتێ یان دیاریەکا بێبەرامبەر نینە؛ بەلکۆ ژ ناڤ جەرگێ ڕەوشەکا گەلەک ئاڵۆز، دژوار و مێژوویەکا پڕ نەهامەتی و قوربانیدانەکا ئێکجار مەزن ژ ئەنفال، کیمیاباران و دەربەدەریێ هاتییە دەست. دروستکرنا ناسنامە و خودانیا ڤێ ئاخێ، و ئاڤاکرنا دام و دەزگەهێن شەرعی د ناڤ ڤان هەمی با و باروڤ و گێژەڵووکێن سیاسی و گۆشەگیریێن ئابووری دا، موعجیزەکا نیشتمانی بوو کو ب ڕەنج و مێرخاسیا تێکۆشەرێن سیاسی و سەبر و قوربانیدانا خەلکێ دروست بوو.
ل سەر ڤێ بنەمایێ، پاراستنا ڤی دەستکەفتی، زێدەتر ژ هەر دەمەکێ پێدڤی ب خواندنەکا ڕاستەقینە و شیکاری هەیە بۆ چەمکێ “سەروەریا یاسایێ” و “سەپاندنا دەستهەلاتێ”. یاسا د جڤاکێن پێشکەفتی دا، بتنێ دەقەکێ مێژوویی یان تێکستەکێ بێ ڕوح نینە ل سەر ڕەفان، بەلکۆ ئەو گرێبەستا کۆمەڵایەتی یە یا کو پەیوەندیا دناڤبەرا دەولەت و هاوڵاتی دا ڕێک دئێخیت. کەرامەتا هاولاتی کەرستێ خاڤ یێ هەیبەتا دەولەتێ یە؛ چونکۆ دەولەت د بنەڕەت دا بۆ خزمەتکرن و پاراستنا مافێن مرۆڤی یێن تاکەکەسی هاتییە دامەزراندن. دەمێ ئەڤ گرێبەستە لایەنێ خۆ یێ جێبەجێکرنێ ژ دەست بدەت، بنەما و پایەیێن قەوارێ سیاسی ڕاستەوخۆ دکەڤنە بەر مەترسی و هەژیانێ.
بنەمایێن ڕێگریا یاسایی :
ژ لایەنێ زانستی و شیکاری ڤە، ڕاگرتنا ئارامییا جڤاکی و پاراستنا کەرامەتا گشتی ل سەر دوو ستوونێن سەرەکی ڕاوەستایە: **ڕێگریا تایبەت (الردع الخاص)** و **ڕێگریا گشتی (الردع العام)**.
* **ڕێگریا تایبەت:** دەمێ دەزگەهێن فەرمی ب توندی و بێ جوداهی ڕووبەڕوویێ کەسێن سەرپێچیکار دبن و دەستێ یاسایێ دگەهیتە سەر دۆسیەیێن تێکدەران، و لادەران ناچار دکەت کو سنوورێن خۆ بزانن.
* **ڕێگریا گشتی:** دەمێ ڕایا گشتی ببینیت کو یاسا یا بڕیاردەرە و چ چەترێن سیاسی، حزبی یان جڤاکی نەشێن لادەران بپارێزن، ترسا ژ سزای د ناڤ جڤاکی دا باوەریا گشتی بدەستهەلاتێ مەزن دکەت. ب ئەڤی ڕەنگی، کەس بهزرێ ژی جورئەتا بەزاندنا سنووران ناکەت.
بەروڤاژی ڤێ چەندێ، یاسایا بێ هێزا جێبەجێکرنێ دبیتە ئامۆژگاریەکا سادە و بێ نرخ، و سیستەمێ دادوەری بێ سەپاندن چ بهایێ خۆ نابیت. ئەگەر یاسا بتنێ ل سەر لاوازان جێبەجێ ببیت و بهێز ل سەر یاسایێ بن، ئەڤە هەیبەتا دەولەتێ ژ ناڤ دبەت و وەلاتی نەچار دبن پەنایێ ببەتە بەر دیاردێن دەرڤەیی یاسایی وەک عەشیرەتگەریێ یان تۆڵەسەندنا کەسی. دەمێ دەولەت هێزا خۆ ل سەر بنەمایێ دادپەروەریێ ڕادگەهینیت، ئەڤە نەک نیشانا زۆرداریێ نینە، بەلکۆ تاکە زامنا پاراستنا لاوازانە ژ چەکوچێ بهێزان، و ئەو سنوورێ پیرۆزە یێ کو جوداهی د ناڤبەرا ئاڤەدانی و پاشکەفتنێ دا دکەت.
متانەیا جڤاکی و ئەرکێ هاولاتی
لڤێرە پسیارەکا گرنگ پەیدا دبیت: پا چەوا پەیوەندیا ناڤبەرا هاوڵاتی و دام و دەزگەهێن حکومەتێ دا بەرهەمدار دبیت؟
شیکاریا دەروونی یا جڤاکان نیشا ددەت کو باوەریا هاوڵاتییان ب دەزگەهێن فەرمی (دادگەهـ، پۆلیس، دەزگەهێن ئەمنی)، ژ ئاستێ دادپەروەریا وان دەزگەهان دەستپێدەکەت. دەمێ متمانەیا هاولاتی ب دامەزراوەیان بلند دبیت ژ نوو دڵنیایی د جڤاکی دا پەیدا دبیت.
ژ لایەکێ دی ڤە، ئەرکێ مە یێ هاولاتی یە کو ژ پێگەهێ تەماشەڤانیێ دەربکەڤین و ببینە چاڤدێر و پاڵپشتەکێ کۆنکرێتی بۆ دەزگەهێن شەرعی یێن وڵاتی؛ چونکۆ لاوازکرنا ڤان دەزگەهان، یان لێدانا باوەریا وان، دەرگەهـ ل پێش یاسایا دارستانێ ڤەدبیت، کو ئەڤە ژی مەزنترین هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشا نەتەوەیی و نیشتیمانی.
کەواتە ب ئێکگرتنا دەنگێ گەلی و هێزا دەولەتێ، جڤاك ژ هەمی رەنگێن زرتەکیێ، دیاردەیێن خرابکاری و خۆسەپاندنێ پاقژ دبیت. ب ڤی ئاوایی هێزا دەولەتێ دبیتە هێزا مە هەمییان، بهێزکەفتنا وێ بهێزکەفتنا مەیە، و سەپاندنا یاسایێ تاکە دەستکەفت و گەنجینەیە کو کەرامەتا وەلاتی تێدا پاراستی بیت و پاشەڕۆژا مە و نڤشێن مە مسوگەر ببیت.
