بەرهەڤکرن: ئيسماعيل بادى
ژياننامهيا ئهنوهر مايى:
ئهنوهر مایی ئێك بوویه ژ وان هۆزانڤانێن كوردپهروهر و زانا، گهلهك خزمهتا گهلێ خۆ كرییه، ههلبهستڤان و مێژوونڤيسهكێ ب ناڤودهنگ بوو، ڕۆلهكێ بهرچاڤ د رهوشهنبیرییا كوردی دا، نهخاسمه د سالێن پێنجییان دا ههبوو، چ وهكو هۆزانڤان یان ژی وهك نڤیسهڤان و خودان پهرتووك، ههتا نۆكه بهرههمێ وی ههمى نههاتییه چاپكرن، بهلێ هندهك پهرتووكێن وى ههنه و چهندهك ژێ گهلهك جاران چاپبووینه.
ئهنوهر مایی ل ئادارا سالا 1913ێ ل گوندێ مایێ ژ دایك ببوو، د بنهمالهكا دیندار و نیشتمانپهروهر دا مهزن ببوو، كوڕێ زانایێ ناڤدار شێخ محهمهد طاهرێ كوڕێ عهبدولرهحمانێ مایی یه. د ژییێ دو سالیێ دا بابێ وی وهغهرێ دكهت، د ژییێ شهش سالیێ دا دایكا وی، كوڕێ خۆ هنارتییه گوندێ بامهرنێ، دا ل نك دۆتمامهكا وی یا شویكری دانته بهر خاندنێ، ههتا شهشێ دهستپێكی ب دویماهی ئینا، زڤری گوندێ خۆ مایێ، چنكو نهشیا بچیته میسل بهردهوامییێ بدهتێ، دهرسێن دینی ل نك گهلهك زانایان خاندن و ل گهلهك گوندا گهريیا، بهلێ زڤڕی مایێ ژبهر سهخبێرییا دایكا خۆ پشتی كو بابێ وی ل سالا 1915ز وهغهر كری.
د گهنجاتییێ دا جارهكا دی زڤڕی ئامێدییێ ل مهدرهسهیا قوبههان ل بهر دهستی موفتییێ ئامێدییێ (مهلا شوكری ئهفهندی) ئیجازا مهلاتییێ ل سالا 1936ێ وهردگریت.
سالا 1939ێ رێكا بهغدا گرته بهر, داكو پشكدارییێ د خۆلهكێ دا بكهت و ببیته سهیدایێ مهدرهسهیان، پشتی ناڤێ وی ب سهركهڤتی دهرچوویی، بۆ دهرسدارییێ ل گوندێ (شێروانا مهزن)، پشتی سالهكێ هاته ڤهگوهاستن بۆ گوندێ (بارزان). ههروهسا پاشی ببوو فهرمانبهرێ خۆراك بهلاڤكرنێ ل ئامێدییێ و پاشى ل ئێسفنێ، سالا 1946ێ ل گوندێ بهرئاشێ دهێته گرتن و (22) مههان دمینته د زیندانێ ڤه، پشتی دادگههكرنێ، سالا 1948ێ بێ بناس دهركهڤت و هاته ئازاكرن.
ل ناڤبهرا سالێن 1943 – 1944ێدا د كۆڤارا (رۆناهی) یا شامێ دا، ئهنوهری پشكداری د بهلاڤكرنێ دا كرییه. پشتی دهستپێكرنا شۆڕشا 14ی تیرمهها سالا 1958ێ، گهلهك گوهۆڕینێن مهزن و دهستكهڤتنێن هێژا بۆ تهڤایا خهلكێ عیراقێ بجهـ هاتن، گهلێ كورد ژی پشكهك ژ ئهڤان گوهۆڕین و دهستكهڤتان ڤ بهركهڤتن. گومان ژی تێدا نینه، كو پشكهك ژ ئهڤان دهستكهڤتان، ڤ بهر خهلكێ دهڤهرا بههدینان كهڤتن، د ڤێ قووناغێ دا ژ ڤهرێژا رێنجا ئهنوهرێ مایی و هاندانا وی بۆ (جهرجیس فهتحولڵا)یی، رۆژنامهيا (الحقیقة/ راستی) ب ئهزمانێن كوردی و عهرهبی، وهك یهكهمین رۆژنامهیا كوردی – عهرهبی یا باژێرێ (میسل) بهلاڤكر.
ئهنوهر مایی ژ هاریكار و پشتهڤانێن هزروبیرێن نیشتمانپهروهرییێ بوویه، هێز و ڤهژهنا خۆ ژبۆ هزروبیرێن نیشتمانی و بهڕهڤانی ژ مافێن خهلكی د رۆژنامهیا (راستی)یێ دا یا كو تێدا شۆل دكر، دانابوو. ههروهسا ل سالا 1959ێ ل گهل شاندهكێ مللی ژ پشتگر و پشتهڤانێن هزروبیرێن شۆڕشا 14ی تیرمههێ ب سهرهدان چۆ سهرا چینا مللی دا، گۆتارهكێ ژ رهنگ و ب نرخ ل سهر مللهتێ كورد و دیرۆك و رهوشهنهزرییا وی ل نادییا نهژادێن چینی خاند، ئهو گۆتار ل عیراقێ وهك ناميلكهيهك هاته چاپكرن.
كارێ وی ل رادیۆیا كوردی ل بهغدا، ئهوێ ژی گرنگییا خۆ ههبوویه د بیاڤێ ئهدهبیاتا كرمانجی دا، نهخاسمه پشتی شۆڕشا 14ی تیرمههێ، دیسا ب دهنگێ ئهنوهر مایی مژارهك ل دۆر مێژوویا ئهدهبێ كوردی پێشكێشی گوهداران كر، ئهڤ چهنده بۆ هاندانهك كو ئهڤ بزاڤه بهرفرههتر لێبهێن و پتر ههڤبهندی هاتنه خورتكرن و بیاڤێ زارێ كرمانجی د ناڤ رادیۆیێ دا بیاڤهكێ مهزنتر وهرگرت.
هۆزانڤان و نڤیسهڤان و مهلا و زانا و مێژووڤان ئهنوهرێ مایی، خزمهتهكا مهزن ژ گهلێ كورد ڕا كرییه، چ ب خهباتا خۆ، چ ب قهلهمێ خۆ، بهرههمێ وی هژمارهكا مهزن یا گوتاران ل ناڤ بهرپهرێن رۆژنامه و كۆڤاران وهكو: هاوار، خهبات، سهربهستی، رۆناهی، گهلاوێژ، صدی الروافد، راستی، رۆناهی/ بهغدا بهلاڤكرینه.
ژ بهرههمێن وی یێن چاپكری:
1- محاضرة في الصین عن الأكراد: بغداد – 1960، ههتا نوكه سێ جاران چاپبوویه.
2- الأكراد في بهدینان: الموصل – 1960، ههتا نۆكه چار جاران چاپبوویه.
3- مژدهها رۆژ: ژ دانانا (شێخ حهسهن داسنی)یه، وەرگێران، دهۆك- 2001.
بهرههمێن نه چاپكری:
1- الفردوس المجهول (المفقود): ڤهكۆلینهكه ب ئاوایێ ڤهگێران نڤیسییه.
2- جلوه: تهرجهمهكرنا کتێبا پیرۆزا دینێ ئێزدییان.
3- مهتهلوكێت كوردی: ب پیتێت لاتینی!!
4- گولزهر ژ مهولوودا پێغهمبهر!!
بهرههمێن بهرزهبوویی:
1- دیاریا لاوان: نهصیحهت و شیرهتێت نیشتمانی و جڤاكی.
2- باوهری: تنێ ناڤ و نیشان د دهفتهركهكێ دا مایه (گولزهر ژ عهقیدا پێغهمبهر)، دبيت ههر مهولويد بيت.
3- شێرێت وهلات: دیوان، (دبيت ئهڤا ل بهر دهستێ وه بيت).
4- الأكراد في التاریخ: سالا 1961 دهما ئهو د زیندانا (قلعة صالح) ڤه نڤیسییه.
5- ڤیان و توڵڤهكرن: چیرۆك.
6- گهلییێ مزویركا: کتێبهكه ل دۆر شهڕێ گهلییێ مزویركا دهمێ بهرهنگارییا دهڤهرا بههدینان ل سالا 1919ێ دژی هێزێن بهریتانی راوهستیاین و وی شهڕێ ب ناڤودهنگێ هێزێن بهریتانی پاشڤه زڤڕاندین.
7- دیرۆكا بهرواری باڵا.
8- دهولهتا ئهیووبی.
9- چیرۆكا شهڤا سپی: ژ نڤیسینا (گریگوری پترۆیڤ) ژ زمانێ عهرهبی وەرگێرایە.
پشتی ژییهك و خهباتهك درێژ، ل رۆژا 22/6/1963 ل گوندێ (بهربانكێ) د ناڤبهرا سهرسنكێ و بامهڕنێ دا دهما وی پهییكهك بۆ سهركێشییا پێشمهرگهی دنڤێسی، داكو ڤهڕێژێن شهڕی بۆ ڤهگوهێزیت، ژ ئهگهرێن هێرشا فرۆكهيێن لهشكرێ حكومهتا سووری، كو هاریكارییا حكومهتا بهعسییان دكر، ب سهچمێن قومبهلهیێن وان، شههید بوویه و ل گوندێ (ئهرهدنا- سهرى) هاتییه ڤهشارتن.
