قـوناغـا تـەمـەنـێ سـنـێـلـەیـی ئـێـکـە ژ بـێـزارکـەرتـریـن و هـەسـتـیـارتـریـن قـونـاغـانـە ، ب تـایـبـەتـی بـۆ زاڕۆکـێـن خـۆدان پـێـداویستـیـێن تـایـبـەت و ((ئـوتـیـزم)). ژ ڕوویـەکـێ ئـەکـادیـمـی و زانـسـتـی ڤە ، توڕەبوون د ڤـی تـەمـەنـی دا بـتـنـێ ڕەفـتـار نـیـنە ، بـەلـکـو ئـەنـجـامێ تـێـکـەلـبوونـا گـۆڕانـکـاریـێـن بایـولۆژی و دەروونـی یـە. بـۆ سـەرەدەریـکـرن دگـەل تـوڕەبـوونـا سێـنـێـلـەیـی ئـوتـیـزمـێ پـێـدڤـییە ئـەفـان پـێـنـگـاڤـێـن ئـەکـادیـمـی بـجـهـ بـیـنـیـت:
1_ تـێـگـەهـشـتـن ژ ئـەگـەرێـن بـایـۆلۆژی دەمـێ گـورانکـاریـەکـا مـەزن یـا هـۆرمـۆنـی یە . بـۆ زاڕۆکـەکـێ ئـوتـیزمێ، ئـەڤ گۆرانکارییە دبـتـە ئـەگەرێ:
هـەسـتـیـاریـا زێـدە(Sensry Overload)ڕەنـگە دەنـگ، ڕوونـاهـی یـان هـەسـتکـرن ب گـوڕانـکـاریێن لـەشـێ خـۆ بـبـتە ئـەگـەرێ بێـزاری و تـورەبـوونـێ.
نـەبوونـا شـیـانـا دەربـڕیـنـێ :گەلـەك جـاران سـێنـلـە تـوڕەبـوونـا خـۆ وەك زمـانـەکـێ بـۆ دەربـڕیـنـا ئـازارەکـێ یـان نـەخـۆشـیـەکـێ بـکـار دئـیـنـن و نـەشـێـن ب پـەیـڤـان بـێـژت
2_شـیـکارکـرنـا کـاپـێـکـرنـا رەفـتـاری (FBA)
بـەری رەفـتـاڕێ بـگـهـووری ، دەمـێ بـزانـی بـۆچـی وەسـاکر ? زانـایـێـن دەروونـاسـی دبێـژن هـەر ڕەفـتارەکـێ ئـێـك ژ ڤـان چـار ئـارمـانـجـان هـەیـە:
_ڕەڤـیـن: دڤـێـت ژ کـارەکـێ یـان جـهـەکـێ بـڕەڤـیت یـان ڕێـکا ب سـانـاهـی هـەلـدبـژێـریـت.
_ڕاکـێـشـانـا سـەرنـجـێ:د فـێـت سـەرنـجـا دەوروبـەرێـن خـۆ بـۆ لایـێ خـۆ ڕاـکـێشـت.
_دەسـکـەفـت :تشـتـەك دڤـێـت و پـێ نـەهـاتـیـیـە دان ، ب ڤـی شـێـوازی دڤـێـت دەسـت خـۆڤـە بـیـنـیـت .
_هـەسـتـێ (Sensory): بـۆ کـێـمـکـرنـا ڤـشـارا نـاڤـخـۆیـی.
3_سـتـراتـیـژیێـن دەمێ تـوڕەبـوونـێ دەمـێ زاڕوك دبـلنـدیـا تـورەبـوونـا خـۆدا بـیـت،
بـێـدەنـگـی بـاشـتـریـن دەرمـانـە:جـونـکـی مـێـشـکـێ وی شـیـانـا وەرگـرتـنـا پـێـزانـیـنـا نـیـنـە بـتـنـێ ژیـنـگـەهـا وی بـۆ ئـارام بـکـە.
سـەلامـەتـیـی بـپـاڕێـزە بـلا ئـارمـانـجـا تـە بـتـنـێ ئـەڤـە بـیـت زیـانـێ نـەگـەهـیـنـیـتە خـۆ و دەوروبـەرێـن خـۆ.
بـکـارئـیـانـا نـیـشـادانـێ ل جـهـێ گـوتـنـێ :وێـنـە یـان ئـامـاژان بـکـاربـیـنـە داکـو بـزانـیـت چ ژی دهـێـتـە چـاڤـەڕێـکـرن.
4_ستـراتـیـژیـێـن بـەروەخـت (بـەری تـورەبـوونـێ)
خـشـتـێ (Visual Schedule)
زاڕۆکـێ ئـۆتـیـزمـێ حـەز ژ پـێـشـبـی نـیـکـرنـێ دکـەت . گـۆڕانـکـاریـێـن ژ نـیـشـکـەکـێ ڤـە وی توڕە دکـەت ، هـەولـبـدە ب رێـکـا وێـنـە بـوو ڕوون بـکـە دێ پـاشـی دێ چ ڕوودەت.
سـیـسـتـەمـێ خـەلاتـکـرنـێ :بـۆ هـەردەمـەکـێ کـۆ شـیـا هـێـمـن بـیـت یـان ب شـێـوازەکـێ دڕسـت داخـوازا تـشـتـەکـێ کر، خـەلاتـبـکـە.
وەرزش و لـڤـیـن :چـالاکـیـا جـەسـتـی هـاریـکـاریـا ڕێـکـخـسـتـنـا هـورمـونـان و کـێمـکـرنـا وزەیـا نـەرێـنـی دکـەت .
5_رێـنـمـایـی بۆ دایـکـا:
دایـك و بـابـێـن هـێـژا ، تـوو کـلـیـلا ئـارمـیـا وی ئـەگـەر تۆ تـوڕەبـی، ئـەودێ پـتـر تـێـکـچـیـت.
تـێـبـیـنـیـەکـا گـرنـگـ :
ئـەگـەر تـوڕەبـوونـا وی گـەهـشـتـە ئـاسـتەکـێ کـو زیـانـێ بـگـەهـیـنـتـە لـەشـێ خـۆ ۆ گـەلـەك دووبـارەکـر پـێـدفـیـە سـەردانـا دکـتـور و پـسـپـۆر و ڕاهـێـنـەر بـهـێـتـەکـرن
بـلا بیـراتـە بـیـت ئـەو دژی تـەنـیـنـە ، بـەلـکـو دنـاڤ لـەشـی و مـێـشـکـێ خـۆدا د مـلـمـلانـێـێ دایـە و پـێـدفـی ب ڤـیـان ئـارامـی تە هـەیـە.
