(باوهشا بابێ من، ههمی گولن)
ڤهگێڕانا سهرهاتییێن خاپاندنێ..!!
نڤیسینا ڕۆمانێ، كارهكێ ب زهحمهته، تهكنیك و ڤهگێڕانهكا شههرهزایانه پێ دڤێت، كو رویدانان ب زنجیرهیهكا پێكڤه گرێدایی سهروبن بكهت و خوانهڤانی ل دویڤ خۆ ڕابكێشیت. فهره رۆماننڤێس خودان بیردانكهكا بهێز بیت و بشێت سهرهدریێ ل گهل رویدانێن ڕۆمانا خۆ بكهت و د ناڤ كۆما ئارێشه و سهرهاتیێن جڤاكیدا ئهو شیان ههبن، كو دهربڕینێ ژ ناڤهرۆكا ڕۆمانا خۆ بكهت و ڕێكێن چارهسهریێ و بهرچاڤكرنێ بۆ ههر بابهتهكی ببینیت.
د ڤان رۆژێن بۆریدا، نڤێسهر و وهرگێڕا گهنج، (هژیان عوزێر) ڕۆمانا خۆ یا ئێكێ ب ناڤێ (باوهشا بابێ من ههمی گولن) بهلاڤكر، مژارا وێ ل دۆر ئاریشهیهكا جڤاكی یه، ل گوندهكی كو ب ئهگهرێ خیانهت و دههمهن پیسیێ و درهوێ، مالهك دهێته وێران و تهڕاوبهڕا كرن. چهند دهمێن نهخۆش دبهن ههتا جارهكا دی دگههنه ئێكڤه پشتی راستیێن گۆتگۆتكا پێشچاڤ دبن و ئهنداما گرنگا خێزانێ كو (دایك)ـه، دبیته قوربانی درهو و بێبهختیان.
هژیان كییه؟
هژیان كچهكا زیرهك و خودان شیانه، ههتا نوكه ژبلی ڤێ ڕۆمانێ، شیایه (13) سێزده بهرههمێن خۆ چاپ بكهت، كو ههمی وهرگێڕانن. هژیان ل ساڵا 1989ێ ل باژێرێ دهۆکێ هاتییە دونیایێ، خواندنا خۆ ل باژێرێ دهۆکێ، ل زانکۆیا دهۆکێ كولیژا پهروهردا بنیات ل ساڵا 2012ێ، پاشی ل زانکۆیا نەورۆز/ کولیژا ئادابێ، ل ساڵا 2018ێ ب دویماهی ئیناینه، پشتی خواندنێن خۆ ب دویماهیك ئیناین، دەست ب کارێ وەرگێڕانێ کرییە و كۆمهكا بهرههمان ژ ڕۆمان و چیرۆکێن زاڕۆکان ژ زمانێ ئنگلیزی وەرگێراینە سەر زمانێ کوردی، نوکە وەك دەستەیا کارگێری و وەرگێڕانێ، کار د (پرۆژەیێ چرا) دا دکەت ژ بۆ گەشەپێدانا زمان و ئەدەبیاتا کوردی و ئەدەبیاتا جیهانی یا زاڕۆکان.
رویدان و سهرهاتی
رویدان ڤهدگهڕن بۆ بوهارا ساڵا 1984ێ ههتا ساڵا 2006ێ، ل گوندهكی و ل ناڤبهرا مالهكا ههژار (مستهفا و ههڤژینا وی پهری) و مهزنێ گوندی (سهفهر)یدا، كو مستهفا ل مالا سهفهریدا كار دكر و وهكی كوڕێ مالێ بوو، بهلێ د پشتڕا سهفهری دلێ وی دچوو ههڤژینا وی، لهوا تهڤنهك رست و مستهفا دهربهدهری كولانا كر ب مهانا كوشتنا كهسهكی، دا كو بهێته پاراستن، ههڤژینا وی ب تنێ مان و مهزنێ گوندی رێك دایێ ل ناڤ مالا وی كار بكهت، چنكو ههڤژینا وی نهدشیا ب كارێ مێهڤان و كوچكا وی ڕاببیت.
د وێ كاركرنێدا، سهفهر ب زۆری دهستدرێژیێ دكهته سهر پهری یێ و ب دوگیان دكهڤیت، ل ناڤا گوندی بۆ پهری یێ دبیته شهرمزاری، جارهكادی داكو سهفهر فهێتییا خۆ بپارێزیت، جابا برایێ مستهفای (بهدرخان)ی فرێ دكهت و ئهو تهڤنێ وی داڕشتی تهمام دكهت و ئهو ل دهرڤهی وهڵاتی دهێت و ژنبرا بوویه قوربانی دلپیسییا سهفهری، ئاگری بهرددهتێ و لاشێ وێ یێ ب دوگیان دسۆژیت. ژ نشكێڤه كچا وێ یا بچویك، ڤێ رویدانێ ب چاڤێن خۆ دبینیت و نهشێت چ بكهت، ئهزمانێ وێ بۆ دهمهكێ درێژ ژ كار دكهڤیت، كو تووشی نشكاڤهكێ بوویه. مامێ وێ، میراڵێ و ههردو برایێن وێ ل گهل خۆ دبهته ل دهرڤهی وهڵاتی و مهزن دكهت و خواندنا خۆ ب دویماهی دئینن. ل دویماهیێ راستی بۆ ههمیان ئاشكرا دبیت و وهكو هاتییه زانین، كو مستهفا یێ هاتییه كوشتن ژ ئهگهرێ خویندارییهكێ ژ وی تهڤنێ سهفهری ڕستی، پاشی دهركهفت یێ ساخ و ئهو كچا خۆ دگههنه ئێك و سهرهدانا گوڕێ پهری یێ دكهن، بهلێ بهری بچنه ناڤ گوڕستانێ، دچنه مالا مهزنێ گوندی داكو تولا خۆ ژێ ڤهكهن، دبینن، كو سهفهر یێ بوویه پهككهفتی و ئهو مالا كهسهك ژێ هاتییه كوشتن و مستهفا پێ تاوانبار بوویی، وهسا نهدهركهفت بوو، كهسێ هاتییه راسپاردن، كو زهلامهكی ل گوندی بكوژیت دا مستهفا پێ بهێته تاوانبار كرن، ئهو زهلام راستیێ بۆ كوڕێن كوشتی دبێژیت، ئهوژی دچن تولا بابێ خۆ ژ سهفهری ڤهدكهن و دكهنه نیڤه مرۆڤ، بێ خودان دمینیت و دبیته كهسهكێ پیس و جهێ ڤهحهویانا مێش و مۆرانا ل سهر لاشێ وی یێ سهقهت.
ڤهگێڕان و پێكڤه گرێدان
نڤیسینا ڕۆمانێ هندهك هویركاریێن هونهرێ نڤیسینا وێ پێ دڤێن، ههروهسا ههر جۆره ڕۆمانهكێ ژ لایێ ناڤهرۆكێ ڤه، شێوازێ خۆ یێ تایبهت ههیه، ب ئانكویا ڕۆمانا دیرۆكێ، پۆلیسی جودایه ژ ڕۆمانهكا مژار جڤاكی بیت.
ڕۆمانا جڤاكی ڕۆمانهكا ئهدهبی ئاشۆپییه، د رویدانا دا ب رێیا كهسایهتییێن د ناڤ ڕۆمانێدا ئارێشهیێن جڤاكی یێن سهردهم وهكی گوهنێلی و ئایین و نفش و چینێن جڤاكی، ڕهگهزپهڕستیێ دانوستاندنێ ل سهر دكهت، ههروهسا مژارێن گرنگتر بهرچاڤ دكهت، وهكو كار و كاركرنا زاڕۆكان و ههژاریێ و توندوتیژییێ دژی ژنێ و بلندبوونا ئاستێ تاوانێ، كو د ههر ڕۆمانهكێدا پتر ژ مژارهكێ ڕۆماننڤێس دانوستاندنێ ل دۆر دكهت.
ل خواندنا د ڤێ ڕۆمانێ، پترییا ڤان مژاران تێدا بینین، كریارا گۆهنێلییا مهزنێ گوندی ب زۆری ل گهل پهری یێ، دیسان توندوتیژییا سۆتنا پهرییا خودان سێ زاڕۆك، ئهڤ تاوانه، كو مژارا سهرپێهاتییا چیڕۆكێ یه، ههمی د ناڤێكدا هاتینه بكار ئینان. پتر ژ مژارهكێ بووینه هێڤێنێ نڤیسینا ڕۆمانێ.
شێوازێ ژ لایێ هژیانێ، نڤێسهرا ڕۆمانێ ڤه چیڕۆك پێ داڕێژتی، ئهم دشێین بێژین ژ دویماهیێ دهست پێ كرییه و ل بهراهیێ ب دویماهی ئینایه، ئانكو رویدان بهروڤاژی كرینه، ئهڤهژی ب دیتنا من شههرهزابوونه د بهرچاڤكرنا كهسایهتییان و ڕۆلێ وان دا كو خواندهڤان پێڤه بهێته گرێدان، داكو ببیته مهرهم بۆ خواندهڤانی كا چهوا ئهو رویدان پهیدا بوویه، وهكو چهوا وهسا ب ساناهی رهحما میراڵ و بابێ وێ چوو ئێك و دو، ب دیتنا وێنهیهكی، ههتا ل دویماهییێ دهردكهڤن كچ و باب.
پهسنا كهسایهتی و جهان
ههكه خواندنهكا هویر د ڤێ كورته ڕۆمانێدا بكهین، كو دشێین بێژینێ (نۆڤلێت) یان (كورته نۆڤلێت)، گهلهك پهسنا وان جهـ و دهڤهر و ئاڤاهیێن تێدا هاتین نهكرییه، پتر وێ دوپاتی ل دۆر ڤهگێڕانا رویدانا و سهرهاتییا چیڕۆكێ كرییه. ههمی هێزا خۆ دایه بهرچاڤكرنا مژارا سهرهكی یا ڕۆمانێ و وێ بێبهختییا مهزنێ گوندی (سهفهر)ی ل گهل كۆمهكا خهلكی كرین؛ سهخهمراتی ئهو بگههته حهزێن خۆ، ههتا مه نهزانی سهفهری چ زاڕۆك ههنه، تنێ ههڤژینا وی یا نهخۆشه و نهشێت كارێ ناڤمالێ و برێڤهبرنا مێهڤانا بكهت. ئانكو ڤالاتییهك ئێخستییه ژیانا سهفهری، لهوا ئهوژی ب وان كریارێن خۆ یێن چهپهڵ ڕابوویه.
ئهو گوند ل كیڤهیه، مهزنه.. بچویكه، تنێ مه زانی یێ دویره.. بهلێ هندهك پیزانینێن باش ژی داینه خواندهڤانی، وهكو پاسپۆرت ل ههمی پارێزگهها نهدهاتنه چێكرن، فرۆكهخانه، تنێ ئهو ل بهغدا ههبوون. ههروهسا ل دهڤهرێن كوردستانێ نهبوون، گهلهك تشتێن دیتر كو سهرنجا خواندهڤای ڕادكێشن.
زمان و ڕێنڤیس..
ل خواندنا ڤێ كورته ڕۆمانێ، مه ههست پێكر، كو پێداچووونا زمانی نه ل ئاستێ پێدڤی بوویه یان دشێن بێژین كهسێ پێداچوویی ل سهر ڕێنڤێسێ زاڵ نهبوویه و ههمی شاشی راستڤهنهكرینه. دیسان ژبلی كو نڤێسهر بخۆ ژی دشیا ب رێكا هندهك پهیڤ و دهستهواژه یێن ئهدهبی، ڕۆمانا خۆ زهنگینتر لێ بكهت و بهرفرههتر بابهتی داڕێژیت.. گهلهك لهز ل گههاندنا مژارێ نهكربا و دشیا هندهك پهرهگرافا پێش و پاش بكهت.
ل دویماهییێ دبێژینه مامۆستا هژیانێ، دهست خۆش بن، بزاڤا ته یا نڤیسین و وهرگێڕانێ، كارهكێ پیرۆزه و یا سهركهفتی بی، من باوهره د بهرههمێن بهێت دا دێ كار و بهرههمێن باشتر ئافرینی.
