پشتی راوەستانا شەرێ هەشتسالیێ عیراقێ- ئیرانێ (١٩٨٠ -١٩٨٨)ی، حکومەتا عیراقێ خوە باش ئامادە کر ، وگەلەک هێزێن لەشکەری کومکرن، و ب توپ و ب دەبابە وب فروکە و ب هەمی چەکێ گران ڤە، وب چەکدارێن (چەتە) ڤە، (ل ٢٥ی تەباخا سالا ١٩٨٨ێ) هێرەشەکا هوڤانە ودڕوندایە کرە سەر دەڤەرا رزگارکری ل سنورێ لقا ئێک (نینوی – دهوک) یا (پارتی)، وهەر تشتەک کەفتە بەر هێرەشا وان یا دژوار وبێ وژدانانە .. ژن ، زاروک، دانعەمر، تەرش وکەوال و گیاندار ، خانی و گوند ، هەمی بنەما ونیشایێن ژیانێ ل دەڤەرێ هاتنە سوتن و ژناڤبرن.
وخەلکێ دەڤەرێ یێ شورەشگێر و سڤێل بوونە سێ پشکێن سەرەکی:
١- هندەک کەفتنە د دەستێن لەشکەر وچەکدارێن عیراقێ دا ب ژن وزاروک ڤە، هەمی گرتن وبرنە کەلێن مرنێ مینا : کەلا نزارکێن وسەلامییە وچەند جهێن دی .. وزەلام جوداکرن وهندەک هەر ل مەیدانا شورەشێ گولەبارانکرن مینا: جینوسایدا گوندێ کورێمێ (ل ۲٨ / ٨ / ١٩٨٨ێ)، وهندەک ژی ب ئەشکەنجا دژوار شەهیدکرن، ویێن دی ژی برنە بیابانا ناڤەراست وژێرییا عیراقێ وب ساخی بنئاخکرن وشەهیدکرن، وژن وزارویێن وان وکەسێن دانعەمر ل (بەحرکێ) و ل (گردەچال) ول (جەژنەکان) ل دورێن (هەوەلێرا مەردایەتیی) دەستەسەرکرن د رەوشەکا گەلەک خراب دا ، نە کێمتر ژ مرنێ !.
٢- وهندەکا ژی ب هەر رەوشەکا هەی خوە گەهاندە سنورێن باکورێ کوردستانێ وخوە ژ مرنەکا مسوگەر قورتال کرن، ڤێجا هندەک ژ وانا چوونە ڕوژهەلاتێ کوردستانێ (ئیرانێ) وبوونە ئاوارە، ویێن دی ژی نێزیکی (٤٠) هزار کەس هاتنە دەستەسەرکرن د رەوشەکا خراب دا ل (٣) کەمپێن بێسەروبەردا ل (مێردینێ) ول (ئامەدێ / دیاربەکرێ) ول (موشێ) ود نەخوشترین کاودان دا ژیارا خوە د بوراند ود برە سەر !.
٣- وبڕەکا کێم ژێ خوە پاراستن وڤەشارتن ژ چاڤێن لەشکەری وچەکداران ل دەڤەرا شورەشێ هەتا (لێبورینا گشتی) دەرکەفتی، پاشی خوە ڕادەستێ رژێما عیراقێ کرن وئەو ژی چەندەکی ل کەلێن مرنێ هێلان، پاشی برنە (بەحرکێ) دەستەسەرکرن.
وئەڤ شورەشگێر وخەباتکارە ، و ژن وزاروک ودانعەمرە د وێ رەوشا خراب دا مان هەتا سەرهلدانا باشوری پەیدا بووی (ل مەها ئادارا سالا ١٩٩١ێ)، بەلێ گەلەک نە ڤەکێشا جارەکا دی ژ بەر هێڕەشا لەشکەرێ عیراقێ هەمی پێکڤە ڕەڤینە سنورێن باکوری وباشوری د زڤستانەکا بارانی یا گەلەک سار ودژوار دا، هەتا هەڤپەیمان د هەوارێ هاتین وهێلا (٣٦)ێ بو رژێما عیراقێ دەینایی ژ نووی زڤرینە ڤە گوند وباژێرێن خوە .
جینوسایدا ئەنفالێ (ل ١٩٨٨ێ) مەزنترین قڕکرن وبراندن بوو دژی گەلێ کوردستانێ هاتییە ئەنجامدان، کە بگشتی پتر ژ (١٨٢) هزار مروڤ تێدا هاتنە ئەنفالکرن وشەهیدکرن د هەر (٨) هەشت هەوێن ئەنفالێن ڕەش دا ، ونێزیکی (٤٥٠٠) گوند هاتنە سوتن و وێرانکرن ود گەل ئەردی هاتنە راستکرن ب مزگەفت وب دێر وب پەرستگەهێن خوە ڤە، وب شکەفت وکانیێن خوە ڤە!.
وئەڤە (٣٨) سال ل سەر ڤێ قڕکرنا مەزن (جینوسایدێ) ڤە بورین وسەرەرای بزاڤێن جودا جودا ، وسەرەرای دەرکەفتنا یاسا ژمارە (١٦) یا سالا (٢٠١٠) بو قەربوکرنا زیانڤێکەفتییان (هەر ژ ١٧ / ٧ / ١٩٦٨ وهەتا ٩ / ٤ / ٢٠٠٣)، لێ سەد حەیف ومخابن هەتا نوکە ئەنفالبووی یێن ب برینێن خوە د نالن وئازاران د کێشین و نە هاتینە قەرەبوکرن، دا پیچەکێ ئێش و ئازارێن وان سڤک ببن .
لەوما داخواز دهێتە کرن ژ هەمی ئالییان کارەکێ رژد بهێتە کرن ژ بوو :
١- دانپێدانەکا نیڤدەولەتی ب قڕکرنا ئەنفالێ (١٩٨٨ێ) وەک (جینوساید).
٢- ڤەگێرانا هەستیێن ئەنفالکرنا ژ بیابانێ بو ئاخا کوردستانێ ومالباتێن شەهیدان .
٣- پتر گرنگی بهێتە دانێ ب ئەنفالکری وئەنفالبوویان (کە مینومێنت بو بهێنە چێکرن ل دەڤەرێن وان، وقڕکرنا ئەنفالێ بهێتە خواندن د ناڤ پروگرامێن پەروەردی وخواندنا بلند دا ، ورێزگرتنەکا هەژی ل مالبات وکەس وکارێن وان بهێتە گرتن د بوار و بیاڤێن ژیارێ و ژیانێ دا).
٤- ئەنفالبووی بهێنە قەرەبوکرن وگوندێن وان بهێنە ئاڤاکرن ورەوشا وان بهێتە خوشکرن ب دادپەروەرانە ل دویف یاسایی، مینا : یاسا ژمارە (١٦) یا سالا (٢٠١٠)، قانون تعويض ممتلكات المتضررين من قبل النظام البائد ، رقم (١٦) لسنة (٢٠١٠).
٥- ئەو هاریکاریا دەستپێکی (٢٠ ملیون دینار) ئەوا حکومەتا هەرێمێ تەنها دایە هندەکا (نێزیکی ١٤٠ خێزانان)، ئەو بهێتە دانێ بو ئەوێن مایین ژی .
ب ڤێ چەندێ دێ هندەک ئازارێن ئەنفالبوویان سڤک بن، وپیچەکێ دێ ژ وێ ژیانا خوە یا تەحل و رەوشا خرابا دەرونی دویر کەڤن، دا بەرەف ژیانەکا سروشتی وساخلەم ڤە بچن، ودا هەست ب تنێ بوون وبێ خودانیا خوە نە کەن.
خودێ هاریکار وپشتەڤانێ ئەنفالبوویان وهەمی مللەتێ مە بیت .
