د مێژوویا ئەدەبێ كوردی دا، گەلەك ناڤێن گەش و بریقەدار هاتینە تۆماركرن كو د ژیانا خۆ دا رێبازا ئەدەب و نڤیسینێ هەلبژارتییە و هەمی ژیيێ خۆ د پێناڤی خواندن و لێگەریان و نڤیسینێ دا تەرخان كرییە. ئێك ژ وان ناڤان د ئەدەبیاتا كرمانجی دا نەخاسمە ل دەستپێكا سالێن حەفتیيان دا كو نڤیسەرێن كرمانج هژمارا وان ژ تلێن دەستان نە دبوورین، (ئەمینێ ئۆسمان)ە.
ئەمینێ ئۆسمان ناڤێ وی دروست (محەمەد ئەمین عوسمان)ە، پشتی نەخۆسییەكا دۆمدرێژ ل رۆژا 31/5/2003 چوویە بەردلۆڤانییا خودێ. ئهو ل رۆژا 17/10/1927 ل دهۆكێ ژ دایك ببوو، ئێك بوو ژ وان نڤیسەرێن خودان بزاڤەكا مەزن د بیاڤێ ئەدەب و زمانێ كوردی دا، كۆمەكا پەرتووكان دا بوونە چاپكرن، وەك:
- نان و ژیان/ بەغدا، 1969.
- كوردی – ئوروپی، بەرهەڤكرن (یا دروست – هەڤبەركردن – ە)/ بەغدا – 1982.
- دیوانا مەلان/ بەغدا، 1986.
- ژیان و ڤیان، بەغدا، 1986.
- مەم زین، ئەحمەدێ خانی، (هەڤبەركرن و تویژاندن و شرۆڤهكرن)، بەغدا – 1991.
- سیمفۆنییا سەهمێ، دهۆك، 1999.
- سیر و پیڤاز/؟، ؟.
- حصاد الحنظل/ ب زمانێ عەرەبییە، دهۆك – 1998.
بۆ زانین و لێزڤڕینێ هندهك ژ ئهڤان پهرتووكان د مالپهرێ (ناڤهندا خانى) دا وهكو (pdf) ههنه.
سەیدا د ژیانا خۆ دا كەسەكێ ئاخفتن خۆش و دلڤەكەر بوو، ل دور هەر سوحبەت و كەسەكی هەر زوی دا ئاخفتنەكێ ل سەر كەت یان (تەعلیقەكێ) لێدەت كو زوی ئاخفتن دهاتنە بیرێ.
دیسان خەمخۆرەكێ مەزن و پشتەڤانەكێ بەردەوام بوو ل زمان و ئەدەبیاتا كرمانجی، پویتەكێ مەزن ددا پەیڤ و زاراڤێن كوردی، ژبلی كو وی هندەك تیپێن لاتینی ئافراند بوون ژ بۆ خواندن و نڤیسینا شعرا كلاسیكی – ئەڤ بابەتە ل دەستپێكا سالێن نۆتان دا ل رۆژنامەیا (پەیمان) ب تیپێن لاتینی بەلاڤكر بوو – ژبەر كو نڤیسینا شعرا كلاسیكی ب تیپێن لاتینی ب دروستی ناهێتە نڤیسین.
ئێك ژ پەرتوكێن خودێ ژێ رازی، (سیمفۆنییا سەهمێ) یە، بابەتێ وێ ل دور كۆچا میلۆنییە، شێوازەكێ سپەهی و بالكێش نڤیسییە، مەرەما نڤیسەری ژ نڤیسینا وێ ئەو بوویە كو ئەو نەخۆشی دەردەسەرییا ب سەرێ مللەتێ كورد هاتی ل ڕەڤا ملیۆنی، هندەكێ ژێ تۆمار بكەت و وەك سەرهاتی یان بیرەوەری بۆ خواندەڤا و كەسێن ئەو ڕەوش نەدیتی بۆ بدەتە بەرچاڤكرن.
ژ دەقێ نڤیسی ئاشكرا دبیت كو سەیدایێ رەحمەتی پشكداری د كۆچا ملیۆنی دا نەكرییە، ئەو ژی وەكو ئەم پێ دئاگەهدار رەوشا وی یا ساخلەمییێ رێ نەدایێ وێ ڕێیا هات و باتێ بگریتە بەر. لێ پرسیارەك سەرێ خۆ بلند دكەت: پا چەوا سەیدا شییایە وێ رەوشێ بۆ مە ڤەگۆهێزیت؟ چنكو هەكە مرۆڤ د رەوشێن وەسا دا نەژیت، نەشێت ب دروستی دەربڕینێ ژێ بكەت!!
د دیدارەكێ دا كو مە د گەل دا كر بوو و د پەرتوكا مە (سنورێن ڤەكری) دا بەلاڤبوویە، ددەتە ئاشكراكرن كو وی دیدار ل گەل وان كەسان كرینە و تۆمار كرینە ئەوێن پشكداری د كۆچا ملیۆنی دا كرین و پێزانین ژێ وەرگرتینە، ئانكو كەرەستەكێ باش ل بەر دەستێ وی هەبوویە هەتا كو شییایی وێ سەرهاتییێ ب رەنگەكێ جوان بنڤیسیت و كارتێكرنێ ل خواندەڤایی بكەت و دەست ژ خواندنێ بەرنەدەت هەتا كو پەرتووكێ هەمییێ دخوینیت.
پەرتووكێن دیتر، هەر ئێكێ سەرهاتییەك هەیە، راستە بیاڤێن وان ژێك جودا نە، لێ رەحمەتی دبیت هندەك جاران ژ نەچاری و نەبوونا نڤیسەرێن تایبەتمەند، گەلەك دەرگەهـ قوتاینە و بەرهەم تێدا ئافراندینە، ب راستی شییانێن سەیدایی دبێ سنور بوون، ژ كۆما پەرتووكێن وی، شییانێن وی خۆیا دبن، چ د بیاڤێ كلاسیكان دا وەك (مەم و زین) و (دیوانا مهلان)، یان د مێژوویێ دا ل دور شەرێ سالێن بیستان و رویدانێن شەرێ كوردان ل گەل ئنگلیزی ل گەلییێ مزویركا، زێدەباری كۆمكرنا فولكلۆری ب تایبەت سترانێن گوڤەند و دیلانان، وەك پەرتوكا (ژیان و ڤیان)، یان سەرهاتیێن كوردەواری، نەخاسمە بەیتێن نڤیسی وەك هەسپێ ڕەش و زەمبیل فرۆش و گەلەكێن دیتر د پەرتوكا (دیوانا مەلان) دا.
ژ وێ خەبات و كارێ سەیدایی، نوكە ل زانكۆیا دهۆكێ، ژیان و بەرهەمێ مامۆستایی بوویە نامەیەكا ماستەرێ، كو كچەكا زیرەك پێ رابوویە، دەستخۆشیێ ل قوتابیێ و سەیدایێن زانكۆیێ دكەین كو ڤان رەنگە بابەتان ددەنە قوتابیان.
(نان و ژیان) بەرهەمێ نەخرییێ رەحمەتی یە، ژ چەند چیرۆك و سەرهاتییێن زارڤەكرنێ پێكهاتییە كو ل دەمێ وی نڤیسین، ئەو ل رادیۆیا كوردى یا بەغدا بوویە و ژ نەچاری نڤیسینە، ئانكو وەك كەرەستەیەكێ ب زارێ كرمانجی ل بەر دەست نەبوویە ببنە چیرۆكێن زارڤەكرنێ، لەورا رابوویە چەند دەقەك نڤیسین و تیپا رادیۆیێ كرنە زارڤەكرن و ببوونە جهێ دلخۆشییا گوهداران.
بۆ نڤیسینا وان چیرۆك و سەهاتییان، سەیدایی مفایەكێ زۆر ژ ژیانا كوردەواری وەرگرتبوو، هەر وەك مرۆڤ هزر دكەت كو وی ژیانا خۆ هەمی ل گوندا بوراند بوو، چنكو ئەو دەقێن وی نڤیسین هەكە كەسەك شههرەزایی ژیان و كارێ رۆژانە یێ گوندا نەبیت، نەشێت بابەتێت ژ وی ڕەنگی بنڤیسیت.
پێشنیاز دكەین بۆ دەزگایێن رەوشەنبیری و چاپ و وەشانێ، خۆ ل بەرهەمێ سەیدایی بكەنە خودان و ئەوێ نەمایە د ناڤ بازاری دا، سەروژنوی بدەنە چاپكرن، نەخاسمە هەكە هندەك نڤیسین ل پاش خۆ هێلابن، ئەو ژی بهێنە بهرههڤكرن و چاپكرن. دیسان وەكو یا زانا رەحمەتی ئەرشیفەكێ مشە یێ ستران و چیرۆك و سەرهاتییان ل سەر كاسێتان هەبوو، هەكە ئەو مابیت، بهێتە بەرهەڤكرن و چاپكرن.
هەروەسا دبینین كو ژ هندەك لایان ڤە، كار و خەباتا سەیدایی هاتییە ژبیر كرن، هەر چ نەبیت ناڤێ وی ل سەر جهەكێ رەوشەنبیری بهێتە دانان وەكو وەفا و رێزگرتنەك بۆ وی بەرهەمێ ئەوی ل پشت خۆ هێلایی كو هەر و هەر دێ یێ زیندی بیت.
