د ڤان دووماهیان دا، بابەتێ بلندبوونا بهایێ دۆلارێ ئەمریکی ل بەرامبەر دینارێ عێراقی، بوویە ئێک ژ گەرمترین و هەستیارترین بابەتێن ڕۆژەڤا جڤاکێ مە. ئەڤ ئالۆزییە نە ب تنێ بابەتەکێ دارایی و ژمارەیی یە د ناڤبەرا بانک و ئاڵۆگۆرکارێن دراڤی دا، بەلکو لێدانەکا ڕاستەوخۆ یە ل سەر جەرگێ ژیانا ڕۆژانە یا خێزان و وەلاتیێن ب گشتى و کەمدەرامەت و مووچە خوران ب تایبەتى، وەرگرتنا مووچەی ب دیناری و بکارئینانا دۆلاری ژ بۆ کرینا پێدڤی یێن سەرەکی ئەڤە هەڤدژی ئابوورییە، هێزا کرینێ ل دەف وەلاتیان لاواز دکەت و ڕۆژ بۆ ڕۆژ ڕێژەیا هەژاریێ و نەخوشیێن دەروونی ل سەر خێزانان زێدە دکەت. بەشێ هەرێ مەزن یێ بەروبووم و کەلوپەلێن ئاڤاهیسازی و خارن و دەرمان و ئامێرێن کارەبایی و پێدڤییێن مالێ ل هەرێما کوردستانێ و عێراقێ ژ دەرڤەی وەلاتی ب دۆلارى دهێنە هاوردەکرن. ئەڤە دبیته ئەگەر کو کێشە د بهایێ دراڤی دا راستەوخۆ کاریگەریێ ل سەر بازاری بکەت، دەمێ بهایێ دۆلاری بلند دبیت، بازرگان و کاسپکار نەچار دبن بهایێ کەلوپەلێن خوە ژی ب دیناری بلند بکەن دا توشى زیانێ نەبن، د دەرئەنجام دا ئەڤ بارگرانییە دکەڤیتە ل سەر ملێن وەلاتیێ ئاسایی. وگەلەک کاریگەریێن خراب دکەتە سەر ژیانا وەلاتیان ژبەرکو ئابوریا مە ب رێژەکا مەزن پشتبەستنێ لسەر بەرهەمێن ژ دەرڤە دکەت و فرێکرنا وان ب دۆلارى یە ئەڤێ چەندێ ژى گەلەک زیان هەنە ژ وان ژى، کێمبوونا هێزا کڕینێ وەلاتیەکێ کو مووچەیێ وی ٨٠٠ هزار دینار بیت، دەمێ دۆلار یێ ئەرزان پارێ وی تێرا پێدڤیێن ژیانا وی هەبوو د بازاڕی دا لێ پشتى بلندبوونا بهایێ دۆلاری و گرانبوونا پێدڤییان هەمان ئەو مووچە نەشێت نیڤا پێدڤیێن هەیڤا بورى دابین بکەت ئەڤە ژی دبیته ئەگەرا کێمکرنا کرینا پێدڤییێن بنەرەتی وەکی خارن و دەرمان و پێدڤییێن خواندنێ و جلوبەرگ ئەڤەژى دبیتە ئەگەر کو موچەیێ تاکى نێزیکى٢٠ بۆ٣٠%هێزا خوە یا کرینێ ژدەست بدەت بێ کو موچێ وى هاتبیتە کێمکرن، پرۆسەیا فرۆتنا ل بازاری ل سەر بنەمایێ دۆلاری دهێتە ئەنجامدان لێ داهاتێ خەلکى ب دیناری یە ئەڤە دبیتە ئەگەرێ هندێ کو بازرگان نەچار دبیت رۆژانە بهایان بگوهریت کو ئەڤە ژی جۆره‌کێ بێ باوەریێ د ناڤبەرا کریار و فرۆشیاری دا پەیدا دکەت هەروەسا خودان کار نەچاردبن کارمەندێن خوە کێم بکەن یان پروژەیێن خوە بگرن، نەبوونا بازارى دبیتە ئەگەرێ نەخوشیێن جڤاکی و دەروونی بارگرانییا ئابووری ڕاستەوخۆ کاریگەریێ ل سەر تەندروستییا دەروونی یا تاکێن جڤاکی دکەت، زێدەبوونا ئاریشێن خێزانی ژبەر نەدابینکرنا پێدڤیێن خێزانێ ب شێوەکێ تمام و سستبوونا لڤینا بازاری و ساربوونا گەنجان ژ ئاڤاکرنا ژیانا هەڤژینیێ و نەبونا شیانێن دابینکرنا مال وپێدڤی یێن ڤێ پروسێ هەروەسا بەشەکێ گەنجان قەستا کۆچبەریێ دکەن، هەروەسا دبیتە ئەگەر کو رێژەیا تاوانان زێدە ببیت ب تایبەت وەکى دزى و فێڵبازى و ئاریشێن جڤاکى هەروەسا کارتێکرن ل سەر کەرتێ تایبەت و بێکاریێ، گەلەک کۆمپانی و پرۆژەیێن کەرتێ تایبەت ژبەر نەجێگیربوونا بهایێ دراڤی نەشێن ب شێوەیەکێ دروست ئارمانجێن خۆ دیار بکەن یان مووچەیێن کارمەندێن خوە زێدەکەن یان ب دۆلاری بدەن ئەڤە بوویە ئەگەرا کێمبوونا دەرفەتێن کاری و دروستبوونا مەترسیێ ل سەر پاشەڕۆژا کارمەندێن کەرتێ تایبەت، هەروەسا کارتێکرن ل سەر پروسا خاندنا تایبەت یا قوتابخانە و زانکۆ و پەیمانگەهان و دانا قستێن وان کاریگەری و بارگرانییەکادییە لسەر ملێن خێزانێ. ژ بۆ دەربازبوون ژ ڤێ قەیرانێ و پاراستنا ئاستێ ژیانا وەلاتیان، پێدڤییە رێکارێن بنەڕەتی و ستراتیجی بهێنە وەرگرتن وەکى پشتگیرى یا بەروبوومێ نافخۆیی بۆ کێمکرنا پشتبەسستنێ ب دۆلاری دەولەت و لایەنێن پەیوەندی دار پێدڤییە پشتگێرییا بەرهەمئینانا نافخۆیی و گشتووکال و پیشەسازیێ بکەن، جێگیرکرنا بهایێ دراڤی و کۆنترۆلکرنا بازاری پێدڤییە بەنکا ناڤەندی و لایەنێن چاڤدێرییا بازاری ب توندی ل سەر بهایێ دەرمان و پێدڤى یێن بنەرەتی راوستن دا کو رێ ب قۆرخکاری و گرانکرنا بازارى نەهێتە دان بکارئینانا دراڤێ نیشتمانی د دەستوورێ بازرگانی دا دروستکرنا میکانیزمەکێ بۆ کاروبارێن نافخۆیی وەکى کرێیێن ئاڤاهیان خواندنگەهـ و فرۆشتنا نافخویی هەمی ب دینار بن دا کو فشار لسەر دۆلاری بهێتە کێمکرن، بلندبوونا بهایێ دۆلاری و گرانبوونا بازاری زەنگەکا مەترسیدارە ل سەر ژیانا جڤاکی و ئابوورییا هەرێمێ و عێراقێ. ناکۆکییا د ناڤبەرا دەرامەتێ ب دینار و ژیانێ ب دۆلار دا پێدڤى ب چارەسەریێن بلەز هەیە، وەلاتی نەشێت زێدەتر بارێ ڤان گۆڕانکاریێن دارایی ل سەر ملێن خوە هەلبگریت و پاراستنا هێزا کرینێ یا خەلکی ئەرکەکێ ئەخلاقی و نیشتمانی یە ل سەر ملێن دەسهەڵاتدار و بڕیاربدەرێن ئابووری.
