مەسعود مستەفا شێخ محەمەد شێخ عەبدولسەلام بارزانی، ناسيار بە سەرۆک مەسعود بارزانی، کاک مەسعود، بابێ مەسرور، ل بن سیبهرا ئالایێ كوردستانێ و ل كۆمارا كوردستانێ ل رۆژا 16ى تهباخێ ژ دایك بوویه.
ساڵا ١٩٦٢ێ پەیوەندی ب ڕیزێن هێزا پێشمەرگەیێن کوردستانێ کر و ساڵا ١٩٦٦ێ ژ دامەزرێنەرێن دەزگایا پاراستنێ بوو و پاشی بوو سەرۆکێ وێ دەزگایێ.
ساڵا ١٩٧٠ێ، ل کۆنگرەیا هەشتێ پارتی دیموکراتا کوردستانێ، وەک ئەندامێ کۆمیتەیا ناوەندی یا پارتی هاتە هەلبژارتن. ساڵا ١٩٧٥ێ، ژ لایێ مستەفا بارزانیڤە ئەرکێ دووبارە ڕێکخستن و سازماندانا ڕێکخستنێن پارتی پێ هاتە سپاردن. هەروەسا ژ دامەزرێنەرێن سەرکردایەتییا کاتی و ژ هەلسوڕاندن و ڕێڤەبرنا شۆڕشا ٢٦ى گوڵانا ١٩٧٦ێ یا پارتی دیموکراتییا کوردستانێ بوو.
ساڵا ١٩٧٩ێ، ل کۆنگرەیا نوى، وەک سەرۆکێ پارتی هاتە هەلبژارتن. ساڵا ١٩٨٨ێ وەک سەرۆکێ بەرهیا کوردستانێ هاتە دیاریکرن و وەک سەرۆکێ بەرهییا کوردستانێ، سەرپەرشتییا مەیدانی یا سهرهلدانا بەهارا ١٩٩١ێ یا کوردستانێ کر.
ساڵا ٢٠٠٥ێ، وەک سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ هاتە هەلبژارتن. ل هەلبژارتنا سەرۆکایەتییا هەرێمێ یا ٢٥ێ تەمموزا ٢٠٠٩ێ، ب دەنگێ ڕاستەوخۆیێ دەنگدەرێن هەرێما کوردستانێ، دووبارە بوو سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ.
ساڵا ٢٠١٤ێ، بوو فەرماندەێ مەیدانی یێ شەڕا دژى ڕێکخراوا تیرۆریستی یا داعش. ساڵا ٢٠١٧ێ، بڕیاردەر و سەرپەرشتکارێ پرۆسەیا ڕیفراندۆما هەرێما کوردستانێ بوو؛ ئەو ڕیفراندۆمەدا ٩٣٪ ژ وهڵاتییان ب (بەلێ) دەنگ دان بۆ سەربەخۆییا کوردستانێ.
بۆ گەهاندنا دەنگێ ڕەوای گەلێ کورد، سەرهدانا کۆشکێن سەرۆک و سەرکردەیێن عەرەبی و جیهانی کر و بەشداری کۆنفرانسێن نێودەوڵەتی کر.
ل دووماهییا چریا ئێکێ یا ٢٠١٧ێ، ڕازی نەبوو بۆ درێژکرنا ماوێ سەرۆکایەتییا هەرێمێ و دەست ژ کارێ خۆ ڕاکێشا، و ڕاگەهاند کو دێ وەک پێشمەرگەیەکی بەردەوام بیت.
نوكه سەرۆکێ پارتی دیموکراتى یا کوردستانێ یه و سەرۆکێ بارهگایێ بارزانییە.
سەرکردایەتییا پارتی دیموکراتا کوردستانێ
مەسعود مستەفا بارزانی ساڵا ١٩٧٠ێ ژ لایێ نوێنەرێن کۆنگرەیا هەشتێڤە، ب دەنگێ ٤٢٩ ئەندامان ژ کۆیێ ٤٨٨ ئەندامان، وەک ئەندامێ کۆمیتەیا ناوەندی یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ هاتە هەلبژارتن.
ساڵا ١٩٧٩ێ، ل کۆبوونەڤەیا بهرفرههـ یا ل ڕۆژهەلاتا کوردستانێ، وەک سەرۆکێ سەرکردایەتییا کاتی یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ هاتە دیاریکرن. ل کۆنگرەیا نوى یا ١٩٧٩ێ، کۆنگرەیا دەهێ یا ١٩٨٩ێ، کۆنگرەیا یازدێ یا ١٩٩٣ێ، کۆنگرەیا دوازدێ یا ١٩٩٩ێ، کۆنگرەیا سێزدێ یا ٢٠١٠ێ و کۆنگرەیا چاردێ یا ٢٠٢٢ێ، ب تێکڕایا دەنگێ نوێنەرێن کۆنگرەیى، دووبارە وەک سەرۆکێ پارتی دیموکراتا کوردستانێ هاتە هەلبژارتن.
ئەرک و بەرپرسیارێتی
مەسعود مستەفا بارزانی ل ٢٠ێ ئایارا ١٩٦٢ێ، بۆ مافێن نەتەوەیی و نیشتمانی یێن ڕەوایێن خەلکێ کوردستانێ، پەیوەندی ب ڕیزێن هێزا پێشمەرگەیا کوردستانێڤە کر و هەتا نوکە وەک پێشمەرگەیەکێ بەرگریکار ژ کوردستانێ د خەباتێ دا بەردەوامە.
ل ١٥ى نیسانا ١٩٧٥ێ، پشتى نسکۆنا شۆڕشا ئەیلولێ، ئەرکێ ڕێکخستنەڤەیا ڕێکخستنێن پارتی گرتە ئەستۆ؛ ئەڤ قووناغە پشتی ب (سەرکردایەتییا کاتی یا پارتی) هاتە نیاسین. ل ٢٦ى گولانا ١٩٧٦ێ، سەرکردایەتییا شۆڕشا پێشکەفتنخوازا گولانێ کر و خەباتا چەکداری و سیاسی بەردەوام کر.
ئەو ب شێوەیەکێ ڕاستەوخۆ و ناراستەوخۆ فەرماندە و پشكدارێ زۆربەیا شەڕ و داستانێن بەرگرى یێن کوردستانێ بوو و ب هەوڵ و شییانێن خۆ ژ زۆر ئهڤرازى و نشیڤیێن ژیان و خەباتێ سەرکەفتییه.
ل ١٣ى تەمووزا ٢٠٠٣ێ، وەک ئەندامێ ئەنجوومەنا سەرۆکایەتییا ئەنجوومەنا حکومڕانییا ڕاگوهاستییا عێراقێ (المجلس الحكم الانتقالي) هاتە دیاریکرن و ل نیسانا ٢٠٠٤ێ بوو سەرۆکێ وی ئەنجوومەنێ.
ل ١٢ى حوزەیرانا ٢٠٠٥ێ، ب بڕیارا ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ، وەک ئێکەم سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ هاتە هەلبژارتن. ل ١٤ى حوزەیرانا ٢٠٠٥ێ ژی، وەک ئێکەم سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ، ل ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ سویندا یاسایی خوار.
ژیان و قووناغێن خواندنێ
مەسعود مستەفا بارزانی ل ١٦ى ئابا ١٩٤٦ێ، ل باژێڕێ مەهابادێ ل ڕۆژهەلاتا کوردستانێ، د سەردەمێ کۆمارا دیموکراتا کوردستانێ دا ژ دایک بوو. ئەو ژ بنەمالا شێخێن تەکیا بارزانێ یە؛ بنەمالەکا کو پەیڕەوی مەولانا خالد نەقشبەندی (١٧٧٩–١٨٢٧) بوو. بابێ وی سەرۆک مستەفا بارزانی بوو.
پشتی ڕووخانا کۆمارا دیموکراتا کوردستانێ ل مەهابادێ و پەنابردنا بابێ وی، بارزانی، بۆ ئێکهتییا سۆڤیێتێ، مەسعود بۆ ماوهیێ ١٢ سالان ژ بابێ خۆ دویر کەفت.
ساڵا ١٩٥٣ێ ل قوتابخانەیا سەرەتایی یا گوندێ نەپاخیێ دەست ب خواندنێ کر. ساڵا ١٩٥٨ێ قووناغا سەرەتایی ب سەرکەفتی تەواو کر و ل قوتابخانەیا ناوەندی یا ڕۆژئاوا ل باژێڕێ بەغدایێ بەردەوام ب خواندنێ کر.
هەر ساڵا ١٩٥٨ێ، ل فڕۆکەخانەیا موسەنایێ یا بەغدا، بۆ ئێکەم جار ب دیدارا بابێ خۆ، سەرۆک مستەفا بارزانی، شاد بوو. ل نیسانا ١٩٥٩ێ ژی، ل هۆلا گەل ل باژێڕێ بەغدا، ل گەل زەعیم ڕوکن عەبدولکەریم قاسم، سەرۆک وەزیرێن کۆمارا عێراقێ، و سەرۆک مستەفا بارزانی، پشكدارى ئاھەنگا ڤەگەریانا هەڤالێن بارزانی ژ ئێكهتییا سووڤیێتێ بوو.
ل ٢٠ێ ئایارا ١٩٦٢ێ، دەست ژ خواندنێ هەلگرت و پەیوەندی ب ڕیزێن هێزا پێشمەرگەیێ کوردستانێڤە کر. زمانێن کوردی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی دزانیت.
شۆڕشا ئەیلولێ
مەسعود بارزانی ژ دهستپێكا ژییێ لاوینییا خۆڤە، تێکەلی خەباتا چەکداری و سیاسی بوو، بۆ ماف و ئازادییا گەلێ خۆ. بیرا ڕزگارییا بنەمالا وی کاریگەرییەکا مەزن ل سەر جیهانبینییا وی هەبوو.
ساڵا ١٩٦٢ێ، د دهستپێكا ژییێ لاوینییا خۆدا، پەیوەندی ب ڕیزێن هێزا پێشمەرگەیا کوردستانێڤە کر و سالەکێ پشتی پشكدارى کۆمبوونا بهرفرهها کۆیێ بوو. ساڵێن ١٩٦٤ و ١٩٦٦ێ، وەک مێهڤان پشكدارى کۆنگرەیا شەشێ و کۆنگرەیا حەفتێ یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ بوو.
ساڵا ١٩٦٦ێ، وەک یاریدەدەرێ بەرپرسی بارهگایێ بارزانی هاتە دیاریکرن و هەمان سالێ بوو ئەندامێ لیژنا پەیوەندیێن دەرڤە یا نڤیسینگەها جێبەجێکارا ئەنجوومەنا سەرکردایەتییا شۆڕشێ ل کوردستانێ. هەر د وی سالێ دا، بوو بەرپرسی لیژنا کاروبارێن هەواڵگری و ئاسایشی نڤیسینگەها جێبەجێکارا ئەنجوومەنا سەرکردایەتییا شۆڕشا ئەیلولێ.
ساڵا ١٩٦٧ێ، ژ دامەزرێنەرێن دەزگایا ئاسایش و هەواڵگری یا شۆڕشێ بوو، کو ب (دەزگایا پاراستنێ) هاتە ناسین. ساڵا ١٩٦٩ێ بوو بەرپرسی دەزگایا پاراستنا شۆڕشا ئەیلولێ.
ساڵا ١٩٧٠ێ، ل کۆنگرەیا هەشتێ یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ، وەک ئەندامێ کۆمیتەیا ناوەندی هاتە هەلبژارتن.
ل ٢٩ى ئەیلولا ١٩٧١ێ، پشكدارى بهرسڤدانا هێرشا تیرۆریستی یا دەزگایا ئهمنا گشتی یا عێراقێ و شاندەکێ ژ مهلایێن عەرەبێن عێراقێ بوو، کو بۆ سەر جهێ کۆمبوونا سەرۆک مستەفا بارزانی هاتبوون.
ل ١٥ى تەموزا ١٩٧٢ێ، ل پویچکرنا ههولا تیرۆرکرنا سەرۆک بارزانی دا، کو ژ لایێ وەزیرێ ناڤخۆیێ عێراقێ و ڕێڤەبەرییا گشتی یا ئهما گشتی یا عێراقێڤە هاتبوو ڕێکخستن، ڕۆلێکی گرنگ هەبوو.
ل ٤ى کانونا دویێ یا ١٩٧٥ێ، بوو ئەندامێ دەستەیا پلانا سەربازی یا شۆڕشا ئەیلولێ.
شۆڕشا گوڵانێ
مەسعود مستەفا بارزانی ل ٢٦ێ ئادارا ١٩٧٥ێ، پشتی نسکۆنا شۆڕشا ئەیلولێ، بەر ب ئێرانێ ئاواره بوون. ل ١٥ى نیسانا هەمان سالێ، ل کۆمبوونەکا ل دەرڤەیا باژێڕێ نەغەدەیێ ل ڕۆژهەلاتا کوردستانێ، سەرکردایەتییا کاتی یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ دامەزراند و هێزێن پێشمەرگەیا کوردستانێ دووبارە ڕێکخستەڤە.
ساڵا ١٩٨٨ێ، سەرپەرشتییا داستانا خواکورکێ ل سنوورێ پارێزگەها هەولێرێ کر.
سەرپەرشتیکرنا ڕاپەڕینا کوردستانێ
مەسعود مستەفا بارزانی ساڵا ١٩٩١ێ، وەک سەرۆکێ بەرهیێ کوردستانێ، سەرپەرشتییا سهرهلدانا باشوورێ کوردستانێ کر. ل باژێڕێ کۆیێ، د گۆتارەکێ دا بۆ خەلکێ سهرهلدایێ کوردستانێ، بوو ئێکەم سەرکردەیێ کورد کو باس ژ هەلبژارتن و دەوڵەتەکا دامەزراوەیی کر. پاشی، ساڵا ١٩٩٢ێ، ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ و حکومەتا هەرێما کوردستانێ ژ ئەڤێ پرۆسەیێ پەیدا بوون.
ل داستانا کۆڕێ و بۆ ڕێگرتن ژ پێشڕەوییا سۆپایا ئیراقێ ل نیسانا ١٩٩١ێ، سەرپەرشتییا مەیدانی کر و ڕۆلەکێ بەرچاڤ هەبوو.
ل ٢٢ى کانونا دویێ یا ٢٠٠٧ێ، بوو سەرۆکێ ئەنجوومەنا سەرۆکایەتییا کوردستانێ. ل ٢٠ى ئابا ٢٠٠٩ێ ژی، بۆ جارێ دویێ، ل هەلبژارتنا ڕاستەوخۆیا دەنگدەرێن هەرێمێ، وەک سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ هاتە هەلبژارتن.
هەوڵ و چالاکیێن ئاشتیخواز
مەسعود مستەفا بارزانی ل ١٢ى کانونا دویێ یا ١٩٧٠ێ، ل نێزیکی باژێركێ ڕەواندزێ سەر ب پارێزگەها هەولێرێڤه، پێشوازییا سەدام حوسێن، جێگرێ سەرۆکێ کۆمارا عێراقێ، کر؛ ئەو ب مەبەستا دان وستاندن ل سەر ئوتۆنۆمییا باشوورێ کوردستانێ هاتبوو.
ل ١١ى ئادارا ١٩٧٠ێ، ئەندامێ شاندێ پارتی دیموکراتا کوردستانێ بوو بۆ ئیمزاکرن و ڕاگەهاندنا ڕێککەفتنا ١١ى ئادارێ، بۆ ئوتۆنۆمییا کوردستانێ.
ل ٢ى حوزەیرانا ١٩٧٠ێ سەرهدانا کەرکووکێ کر و ل وێرێ ڕاگەهاند کو کەرکووک باژێڕەکێ کوردستانییە؛ ئەڤ گۆتنە بوویه ئهگهرێ نیگەرانییا حکومەتا وێ دەمێ یا ئیراقێ.
ل ١٥ى چریا ئێکێ یا ١٩٧٠ێ، ل گوندێ دیلمانێ، پێشوازییا سەرکردەیێن گروپا ئیبراهیم ئەحمەد ـ جەلال تاڵەبانی کر.
ل ١٦ى چریا ئێکێ یا ١٩٧٦ێ، ب مەبەستا هەماهەنگی و هاریکارییا دناڤبهرا سەرکردایەتییا کاتی یا پارتی دیموکراتا کوردستانێ و ئێکهتییا نیشتمانی کوردستان، ل باژێڕێ لەندەنێ ل گەل جەلال تاڵەبانی (١٩٣٣–٢٠١٧) ڕێککەفتنەک كر.
ل ١٩ى کانونا ئێکێ یا ١٩٧٦ێ سەرهدانا دیمەشقێ کر و ل گەل کاربەدەستێن سووریا و پاشی ل گەل جەلال تاڵەبانی کۆمبوو، ب مەبەستا پاراستنا بەرژەوەندیێن بلند و بهێزکرنا تەبایی و ئێکڕیزییا گەلێ کوردستانێ.
ل ١ى ئایارا ١٩٧٧ێ، ل دیمەشقێ، پایتەختا سووریا، دوبارە چاڤ ب جەلال تاڵەبانی کەفت و ڕێککەفتنەکا هاریکارییا مەیدانی ل بوارێن جۆراوجۆر و بۆ دوماهى ئینان ب گرژی و ئاڵۆزییێن د ناڤبهرا پارتی و ئێکهتیێ دا ئیمزا کر.
ل ٢٨ى چریا دویێ یا ١٩٨٠ێ، ب نوینەرایەتییا پارتی دیموکراتى کوردستان، ڕێککەفتنا (بەرهیا نیشتمانی یا دیموکراتا ئیراقێ/ الجبهة الوطنیة الدیمقراطیة العراقیة)، ناسیار ب (بەریا جود)، ل گەل حزبا شیوعی یا ئیراقێ و حزبا سۆسیالیستا یەکگرتوو یا کوردستانێ ئیمزاکر، ب مەبەستا هاریکاری و چالاکیێن ههڤپشك.
ل ناڤەڕاستا ئابا ١٩٨٦ێ، ل تههرانێ، ل گەل محەمەد باقر حەکیم، سەرۆکێ ئەنجوومەنا بلندا شۆڕشا ئیسلامی یا ئیراقێ، کۆمبوو و ل سەر دروستکرنا بەرهیەکێ ئیراقی گفتوگۆ کر.
ل ٧ى ئادارا ١٩٩٠ێ، ب سەرۆکایەتییا شاندەکى ژ سەرکردایەتییا پارتی دیموکراتى کوردستان، سەرهدانا بارهگایێ سەرکردایەتییا ئێكهتییا نیشتمانی کوردستان کر و ژ لایێ نەوشێروان مستەفا ئەمین، ئەندامێ سەرکردایەتییا ئێکهتیێ، پێشوازییا وی هاتە کرن. ل ڕۆژێن ٨ تا ١0ى ئادارا ١٩٩٠ێ ژی سەرپەرشتییا کۆمبوونا بهرفرهها بەرهیا کوردستانێ کر.
ل ٢٠ێ نیسانا ١٩٩١ێ، بۆ خولا دویێ یا دان و ستاندن ل گەل حکومەتا ئیراقێ، سەرۆکایەتییا شاندێ بەرهیا کوردستانێ کر. ل ٧ى نیسانا ١٩٩٢ێ ژی، ب مەبەستا ئامادەکارییا پرۆسەیا هەلبژارتنا ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ، سەرپەرشتییا کۆمبوونا بهرفرهها پیرمام یا بەرهیا کوردستانێ کر.
ل ١٩ى ئایارا ١٩٩٢ێ، د هەلبژارتنا ڕێبەرێ بزاڤا ڕزگاریخوازا کوردى دا، ب ٤٤٦٨١٩ دەنگ، واتە ٤٧.٥١٪ی دەنگان، پلەیا ئێکێ ب دەست ڤە ئینان؛ لێ ژبەر کێشێن پشتی هەلبژارتنێ، ئەو پۆستە نەکەفتە کار.
ل ڕۆژێن ٢٧ تا ٣١ى چریا ئێکێ یا ١٩٩٢ێ، ل باژێركێ پیرمام، مێهڤاندرییا کۆنگرەیا ئۆپۆزسیۆنا ئیراقێ کر.
ل ٩ى چریا دویێ یا ١٩٩٤ێ، ل بارهگایێ سکرتارییەتا جەلال تاڵەبانی ل هەولێرێ، ب مەبەستا بنبڕکرنا ئاڵۆزیێن دنێڤبهرا هەردو لایەنێن کوردی، پشكدارى کۆمبوونا ههڤپشكا مهکتەبا سیاسی یا پارتی دیموکراتى کوردستانێ و ئێکهتیانیشتمانی کوردستانێ بوو.
ل ١٧ى شوباتا ١٩٩٤ێ، سەرپەرشتییا ئیمزاکرنا ڕێککەفتنا ئاشتییێ د ناڤبهرا ئێکهتییا نیشتمانی یا کوردستانێ و بزووتنەوەیا ئیسلامی ل کوردستانا ئیراقێ کر.
ل ٤ى ئایارا ١٩٩٤ێ، د کۆمبوونا ههڤپشكا پارتی دیموکراتا کوردستانێ و ئێكهتییا نیشتمانی یا کوردستانێ دا، ئیمزا ل سەر ئاگربەست و ئاساییكرنا بارودۆخێ باشوورێ کوردستانێ کر.
ساڵا ١٩٩٦ێ، ل دیمەشقێ، ل گەل عەبدوڵلا ئۆجەلان کۆمبوو. ل ١٧ى ئەیلولا ١٩٩٨ێ، ل واشنتنێ و ب ئامادەبوونا مادلین ئۆلبرایت، وەزیرا دەرڤەیا ویلایەتێن ئێکگرتى یێن ئەمریکا، ڕێککەفتنا ئاشتییا واشنتنێ ل گەل جەلال تاڵەبانی، سکرتێرێ گشتی یێ ئێكهتییا نیشتمانی کوردستانێ، ئیمزا کر.
ل ١٤ تا ١٦ى کانوونا ئێکێ یا ٢٠٠٢ێ، ل کۆنگرەیا لەندەنێ، ژ لایێ نوێنەرێن کۆنگرەیا ئۆپۆزسیۆنا ئیێراقێڤە وەک ئەندامێ لیژنا دویڤچوون و هەماهەنگیێ هاتە هەلبژارتن. ساڵا ٢٠٠٣ێ، سەرپەرشتییا کۆنگرەیا سەلاحەدینێ یا ئۆپۆزسیۆنا ئیاقێ کر، ب مەبەستا نههێلانا ڕژێما سەدام حوسێن.
ل ٢٨ى نیسانا ٢٠٠٣ێ، ب سەرپەرشتییا شاندەکێ، پشكدارى کۆنگرەیا بەغدا بوو، ب مەبەستا دویڤچوونێ بۆ بڕیارێن کۆنگرەیا لەندەنێ و دانپێدان ب مافێن کورد و پشكداریکرنا ل دامەزراندنا حکومەتێ.
ل ١٨ى چریا دویێ یا ٢٠٠٤ێ، پشكدارى کۆنگرەیێ دوکانێ یا ئۆپۆزسیۆنا ئیراقێ بوو؛ ب مەبەستا گفتوگۆکرن ل سەر پرۆسەیا هەلبژارتن، دامەزراندنا ئاسایش و دادگاییکرنا سەدام حوسێن.
ل 1ى کانوونا ئێکێ یا ٢٠٠٤ێ، ل باژێركێ پیرمام، سەر ب پارێزگەها هەولێرێڤه، ل گەل جەلال تاڵەبانی ڕێککەفتنا ستراتیژی ل سەر پرسێن نیشتمانى یێن د ناڤبهرا پارتی دیموکراتا کوردستان و ئێكهتییا نیشتمانی کوردستانێ گا ئیمزا کر.
ل ٢١ى کانوونا دویێ یا ٢٠٠٦ێ، ل ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ، ب مەبەستا دروستکرنا حکومەتەکا ئێكگرتى یا هەرێما کوردستانێ، ل گەل جەلال تاڵەبانی ڕێککەفتنا ئێکگرتنا هەردو ئیدارەیێن هەولێر و سلێمانیێ ئیمزا کر.
ل ٢٧ى تەموزا ٢٠٠٧ێ، ڕێککەفتنەکا ستراتیژی ل گەل جەلال تاڵەبانی، سکرتێرێ گشتی یێ ئیكهتییا نیشتمانی یا کوردستانێ، ئیمزا کر.
ل ١٠ى کانوونا دویێ یا ٢٠١٩ێ، ل بارهگایێ تایبەتی یێ خۆ، پێشوازییا شاندەکێ سەرکردایەتییا ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کورد ل سووریا (ئەنهکەسە) کر و سەرپەرشتییا هەردو کۆمبوونا هەولێر و دهۆکێ د ناڤبهرا ئەنهکەسە و تەڤدەمێ دا کر.
گفتوگۆ و نڤیسینا دەستوورێ هەمیشەیی یێ ئیراقێ
مەسعود مستەفا بارزانی ل ١١ى ئەیلولا ٢٠٠٣ێ، ل باژێركێ پیرمام، پێشوازییا پۆڵ بریمەر، حاکمێ مەدەنی یێ ویلایەتێن ئێکگرتى یێن ئەمریکایێ ل ئیراقێ و شاندێ وی کر و ل سەر نڤیسینا دەستوور و مسۆگەرکرنا مافێن نەتەوەیی یێن کوردان د وی دەستووری دا گفتوگۆ کرن.
ل ١٤ى ئایارا ٢٠٠٥ێ، پێشوازیا دکتۆر عادل عەبدولمەهدی، جێگرێ سەرۆکێ کۆمارا فیدراڵا ئیراقێ، کر و پرسا دەستوورێ بابهتێ سەرەکی یێ کۆمبوونێ بوو.
ل ٢٤ى ئایارا ٢٠٠٥ێ، پێشوازییا سەعدوون دولێمی، وەزیرێ بەرگرییا عێراقێ، کر و ل سەر دامەزراندنا دوبارەیا سۆپایێ ئیراقێ و پشكداریکرنا هەمی پێکهاتێن ئیراقێ گفتوگۆ کر.
ل ڕۆژا ئەینی، ٣ى خزیرانا ٢٠٠٥ێ، پێشوازییا دکتۆر حاچم ئەلحەسەنی، سەرۆکێ ئەنجوومەنا نوینەرێن عێراقێ، کر.
ل ١٧ى خزیرانا ٢٠٠٥ێ، ل باژێڕێ بەغدا، ژ لایێ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکێ کۆمارا فیدراڵا ئیراقێ، و دکتۆر ئیبراهیم جەعفەری، سەرۆک وەزیرێن ئیراقێ، پێشوازییا وی هاتە کرن و ل سەر نڤیسینا دەستوورا فیدراڵا ئیراقێ و بهرچاڤوهرگرتنا مافێن هەمی پێکهاتێن ئیراقێ گفتوگۆ کرن.
سەرکردایەتییا مەیدانی یا شەڕێ دژى ڕێکخراوا تیرۆریستی یا داعش
مەسعود مستەفا بارزانی ل ئابا ٢٠١٤ێ، پشتی پەلامارێن ڕێکخراوا تیرۆریستی داعش بۆ سەر هەرێما کوردستانێ، وەک فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن چەکدارێن کوردستانێ، سەرپەرشتییا مەیدانی یا بەرەیێن شەڕێ کر.
ل ٢٠ى کانوونا ئێکێ یا ٢٠١٤ێ، سەرپەرشتییا ئۆپەراسیۆنا ڕزگارکرنا دەشتا ڕەبیعە و چیایێ شنگالێ ژ دەستێ هێزێن داعشێ کر.
ل ٢ى ئایارا ٢٠١٥ێ، پێشوازییا ستیڤن هارپەر، سەرۆک وەزیرێن کەنەدایێ، کر. ل رۆژا دوشەمبێ، ٢٤ى ئابا ٢٠١٥ێ، پێشوازییا بۆرگێ برێندێ، وەزیرێ دەرڤەیا نەرویجێ، و خاتوو ئینا ئێریکسن سۆراید، وەزیرا بەرگرییا نەرویجێ، کر و ل سەر شەڕێ دژى داعش و ڕاهێنانا پێشمەرگەیێن کوردستانێ گفتوگۆ کر.
ل ١٣ى چریا دویێ یا ٢٠١٥ێ، سەرپەرشتییا هێزا پێشمەرگەیى د ئۆپەراسیۆنا ڕزگارکرنا باژێركێ شنگالێ ژ دەستێ هێزێن داعشێ کر. ل ٢٧ى چریا ئێکێ یا ٢٠١٥ێ ژی، پێشوازییا خاتوو ئۆرسۆلا ڤۆن دێر لاین، وەزیرا بەرگرییا ئەڵمانیا فیدراڵێ، کر.
هەوڵێن تیرۆرکرنێ
مەسعود مستەفا بارزانی ل ٨ى کانوونا دویێ یا ١٩٧٩ێ، ل باژێڕێ ڤییەنایێ، پایتەختێ نەمسایێ، ژ هەوڵەکا شکهستی یا تیرۆرکرنێ ڕزگار بوو؛ ئەڤ هەوڵە ژ لایێ دەزگایێ موخابهراتا ڕژێما بەعسیڤە پلان بۆ هاتبوو دانان. پاشی، ب هاریکارییا حکومەتا نەمسایێ و یاسر عەرەفات، ڕێبەرێ بزووتنەوەیا ئازادیخوازا فەلەستینێ، شییا ڤەگەڕییێتهڤه بۆ ڕۆژهەلاتا کوردستانێ.
هەلوهست و بەرسڤدان
مەسعود مستەفا بارزانی ساڵا ٢٠٠٣ێ، دژî دەستێوەردانا سۆپایا کۆمارا تورکیایێ د ئاخا باشوورێ کوردستانێ دا، ب هێجهتا ڕووخانا ڕژێما سەدام حوسێن، راوەستیا.
پشتی لڤینا هێزێن ئۆپەراسیۆنا سەربازییا (دیجلە) ژ لایێ نوری مالکی ڤه، سەرۆکێ ئەنجوومەنا وەزیرێن عێراقێ، بۆ داگیرکرنا کوردستانێ، وەک فەرماندێ هێزێن چەکدارێن کوردستانێ فەرمانا بەرگریێ دا و هێزێن خۆ ل کەرکووکێ جێگیر کرن.
ساڵا ٢٠١٤ێ، پشتی بەغدا بودجەیا هەرێما کوردستانێ ڕاگرتى، بۆ دابینکرنا موچەیێ هێزا پێشمەرگە و کارمەندێن کوردستانێ، فەرمانا هنارتنا نەفتا خاما کوردستانێ دەرئێخست.
ساڵا ٢٠١٤ێ، پرۆژەیێ سەربەخۆییا کوردستانێ ئێخستە بەرچاڤێ پەرلەمانا کوردستانێ. ل ٧ى خزیرانا ٢٠١٧ێ، ب مەبەستا ئامادەکارییا ڕاپرسییا سەربەخۆییا باشوورێ کوردستانێ، ل گەل هەمی لایەنێن کوردستانی یێن هەرێمێ کۆمبوو.
ل ٢٥ى ئەیلولا ٢٠١٧ێ، وهلاتییێن کوردستانێ ب ڕێژا ٩٣٪ ب (بەلێ) دەنگ دان بۆ سەربەخۆییا کوردستانێ.
پاشی، ل ١٦ى چریا ئێکێ یا ٢٠١٧ێ، د بارودۆخەکێ ئاڵۆز دا، پشكەک ژ ئاخا کوردستانێ کەفتە دەستێ هێزێن عێراقێ و ههڤپەیمانێن وێ. ل ٢٠ى چریا ئێکێ یا ٢٠١٧ێ، وەک فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن چەکدارێن کوردستانێ، ل بەرەیێن پردێ، تلسقووف، مەحموودیە ـ سحێلا، دژى هێزێن حەشدا شهعبی، حزبوڵڵاها لوبنانى، سۆپایێ ئیراقێ و پۆلیسێن فیدرالییا ئیراقێ راوەستیا.
ژبەر بارودۆخێ هەرێما کوردستانێ گههشتیێ و دووماهیهاتنا ماوهیێ یاسایی یێ سەرۆکایەتییا هەرێمێ، ل ٢٩ى چریا ئێکێ یا ٢٠١٧ێ، ئەنجوومەنا نیشتمانی یا کوردستانێ ب زۆرینەیا دەنگان بڕیار دا کو ماوهیێ دەسەڵاتدارییا وی وەک سەرۆکێ هەرێمێ درێژ بکەنهڤە.
لێ مەسعود بارزانی ب ڕوونی ڕازی نەبوو و دەسەڵاتا خۆ خستە بەر دەستێ ئەنجوومەنێ، بۆ کو ب یاسایێ بدهته ئەنجوومەنا وەزیرێن کوردستانێ. هەروەسا ڕاگەهاند کو خۆ وهكو پێشمەرگەیەک دنیاسیت و ئامادەیە د هەر هێرشەکێ دا ل سەنگەرێن پێشییێ بیت.
پەیوەندیێن دیپلۆماسی
مەسعود مستەفا بارزانی ژ دهستپێكا پەیوەندیکرنا وی ب ڕیزێن شۆڕشێڤە، شییانێن خۆ، لێهاتی و دڵسۆزییا خۆ بۆ هەمی دەوروبەری سەلماند. بۆ هەر ئەرک و کارەکێ کو پێ هاتییە سپاردن، متمانەیا وی زێدەتر کر و ئەڤە ژى بوویە ئهگهرێ کو، بێ بهرچاڤوهرگرتنا ژییێ وى، بەرپرسیارى یێن مەزنتر بێخنە سەر ملێ وی.
ژ بەرپرسیارییێن سەرەکی یێن کو ژ ژییهكێ كێمه کەفتینە سەر ملێ وی، پێڕابوون و بڕێڤەبرنا پەیوەندیێن دیپلۆماسی بوو. کاری پەیوەندیێن دیپلۆماسی بەشەکا مەزن ژ ژیان و خەباتا وی پێکهێناوە.
پەیوەندیێن دیپلۆماسی ڕەهەندەکا گرنگ و سەرەکی یا بەرنامەیا کاری یا هەر پارتەکا سیاسییە. مەسعود بارزانی، سهرهڕاى کارکرنا وى وەک پێشمەرگەیەک، ئەڤ ڕەهەندە ژی ب گرنگی وەرگرت و ب مەبەستا گەهاندنا دەنگێ ڕەوایێ گەلێ کورد، سەرهدانا ژمارەکێ زۆر ژ سەرۆکێن عەرەبی و جیهانی، کۆڕ و کۆنفرانس و پەرلەمانێن جیهانی کر و ل بارهگایێ خۆ پێشوازییا ژمارەکێ زۆر ژ سەرکردە و کاربەدەستێن جیهانی کر.
ژ بەرهەمێن وی یێن نڤیسینێ
١. بارزانی و بزووتنەوەیا ڕزگاریخوازا کورد — د چار بەرگا دا، کو بۆ گهلهك زمانێن جیهانێ هاتییە وەرگێڕان.
٢. مەسعود بارزانی.. پێشمەرگەیەک ل پێگەها سەرۆکێ هەرێمێ – گۆتار، دیمانە و کۆنگرهیێن ڕۆژنامەڤانی، ئامادەکرنا سەرۆکایەتییا هەرێما کوردستانێ، ٢٠١٤، د شەش بەرگا دا.
٣. بۆ مێژوو – ٢٠٢٠. ئەڤ بەرهەمە بۆ گهلهك زمانێن جیهانێ هاتییە وەرگێڕان و هەر د هەمان سالێدا سێ جاران هاتە چاپکرن.
٤. بارزانی و بزاڤا ڕزگاریخوازا کورد ى ـ شۆڕشا گولانێ.
٥. بارزانی و بزاڤا ڕزگاریخوازا کوردى ـ ڕاپەڕین، دەرفەت و ئاستەنگ.
ژێدهر:
– ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
